Πρόσφατα έπεσε στα χέρια μου ένα βιβλίο της Ibtisam Azem από τις Εκδόσεις Gutenberg που πραγματικά με καθήλωσε. Δεν ξέρω αν ήταν το θέμα του, που δυστυχώς είναι πολύ επίκαιρο, ή κάτι άλλο που μου κέντρισε τόσο πολύ το ενδιαφέρον. Ένα βιβλίο υποψήφιο για το Βραβείο International Booker 2025 και μπορώ να σας πω όχι τυχαία.

Από την πρώτη στιγμή ένιωσα ότι ανοίγω ένα μυθιστόρημα που μιλά κατευθείαν στην καρδιά της εποχής μας και στα όσα παρακολουθούμε καθημερινά στις ειδήσεις. Και όσο προχωρούσα, τόσο περισσότερο σκεφτόμουν ότι είναι από εκείνα τα βιβλία που θέλεις να τα συστήσεις σ’ όποιον αγαπά τη λογοτεχνία και δε φοβάται τα δύσκολα ερωτήματα.

Η αφετηρία του βιβλίου είναι ένα ερώτημα που δεν μπορείς εύκολα να το βγάλεις από το μυαλό σου. Τι θα γινόταν αν από τη μια μέρα στην άλλη εξαφανίζονταν όλοι οι Παλαιστίνιοι από το Ισραήλ, χωρίς εξήγηση και χωρίς κανένα ίχνος; Η συγγραφέας δεν σε απασχολεί με το πώς και το γιατί αυτής της εξαφάνισης, αλλά με το τι αφήνει πίσω της σε ανθρώπους, πόλεις και μνήμες. Μέσα από την παράξενη αυτή σιωπή στις γειτονιές, από τα άδεια σπίτια και τα κλειστά μαγαζιά, σε κάνει να νιώθεις την απουσία σχεδόν σωματικά. Καθώς διαβάζεις, συλλαμβάνεις τον εαυτό σου να κοιτά γύρω του και να αναρωτιέται πόσο δεδομένη θεωρούμε την παρουσία των άλλων και πόσο εύκολο είναι να χαθούν από μπροστά μας, αλλά όχι από την ιστορία.

Η αφήγηση χτίζεται πάνω σε δύο φωνές που σε κρατούν διαρκώς σε εγρήγορση. Από τη μία παρακολουθείς τον Παλαιστίνιο Αλάα μέσα από τα ημερολόγιά του, όπου μιλά στη νεκρή γιαγιά του και ανασκαλεύει τις μνήμες μιας Γιάφα όπως ήταν πριν αλλάξει πρόσωπο και σβηστούν οι δικές τους ιστορίες από τους δρόμους. Από την άλλη μπαίνεις στο μυαλό του Ισραηλινού δημοσιογράφου Αριέλ, ο οποίος ξυπνά σ’ έναν κόσμο όπου οι Παλαιστίνιοι έχουν εξαφανιστεί και προσπαθεί να καταλάβει τι σημαίνει αυτό για τη δική του ταυτότητα, τη δουλειά του, ακόμη και για την ασφάλεια της χώρας του. Αυτή η εναλλαγή ανάμεσα στο ημερολόγιο και στην οπτική του ρεπόρτερ φτιάχνει ένα συναρπαστικό παζλ, όπου κάθε κομμάτι φωτίζει και κάτι διαφορετικό για την ίδια πραγματικότητα. Ως αναγνώστρια ένιωσα να ταλαντεύομαι ανάμεσα στις δύο πλευρές, χωρίς ποτέ να μου επιτρέπεται η πολυτέλεια μιας απλοϊκής απάντησης για το ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο.

Η γραφή της Ibtisam Azem είναι ταυτόχρονα γειωμένη και ποιητική, με εικόνες που χαράζονται στο μυαλό σου και επιστρέφουν απρόσκλητες ώρες μετά. Οι σκηνές στους δρόμους της Γιάφα, οι οικογενειακές αναμνήσεις, οι μικρές καθημερινές λεπτομέρειες, όλα συνθέτουν μια ατμόσφαιρα όπου η πολιτική δεν αποκόπτεται από το προσωπικό, αλλά το διαπερνά. Η μετάφραση της Πέρσας Κουμούτση σε βάζει μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα με φυσικότητα, χωρίς να σκοντάφτεις σε φράσεις που μοιάζουν ξένες ή μεταφερμένες άχαρα από άλλη γλώσσα, και νιώθεις ότι οι χαρακτήρες μιλούν τη δική σου γλώσσα, έστω κι αν προέρχονται από έναν τόσο ταλαιπωρημένο τόπο. Η προσεγμένη έκδοση των Εκδόσεων Gutenberg και το γεγονός ότι το βιβλίο κυκλοφορεί στη σειρά Aldina ενισχύουν ακόμη περισσότερο την αίσθηση ότι κρατάς στα χέρια σου ένα έργο που έχει ήδη τη δική του θέση στον σύγχρονο λογοτεχνικό χάρτη. Δεν είναι τυχαίο ότι το βιβλίο έφτασε να διεκδικεί το Διεθνές Booker και να απασχολεί την κριτική σε τόσες χώρες, κάτι που ως αναγνώστρια με έκανε να νιώθω ότι συμμετέχω σε μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από τη μνήμη, την ταυτότητα και τη δικαιοσύνη.

Αυτό που με άγγιξε περισσότερο δεν ήταν μόνο η ευρηματική ιδέα της μαζικής εξαφάνισης, αλλά ο τρόπος που η συγγραφέας μιλά για το βάρος της μνήμης και για το πώς ένας λαός μπορεί να σβηστεί πρώτα από τις αφηγήσεις και μετά από τους χάρτες. Καθώς πλησιάζεις στο τέλος, νιώθεις ότι δεν διαβάζεις απλώς ένα πολιτικό μυθιστόρημα, αλλά μια δυνατή παραβολή για το τι σημαίνει να σου αρνούνται μια κανονική ζωή, να σε κρατούν σε μια διαρκή αναμονή, σαν να είσαι πάντα σε εκκρεμότητα. Το βιβλίο σε αναγκάζει να σκεφτείς τη δική σου στάση απέναντι στην αδικία και στις διακρίσεις, χωρίς να σου κουνά διδακτικά το δάχτυλο, αλλά αφήνοντάς σε να βγάλεις μόνος σου τα συμπεράσματά σου.

Αν αγαπάς τα μυθιστορήματα που συνδυάζουν δυνατό θέμα, καλοδουλεμένους χαρακτήρες και ουσιαστικό προβληματισμό, είμαι σίγουρη ότι το αυτό θα σε συγκλονίσει.

Μπορείς να το αναζητήσεις σ’ όλα τα βιβλιοπωλεία, καθώς και απευθείας από τις Εκδόσεις Gutenberg.