Κάθε Σεπτέμβριο γίνεται η ίδια σιωπηρή τελετή. Κάθεσαι, βγάζεις χαρτί και μολύβι ή κάποια εφαρμογή, γράφεις φροντιστήριο, αγγλικά, κολύμβηση, μουσική και μετά προσπαθείς να μην κοιτάξεις το σύνολο. Και όταν το κοιτάξεις, ακολουθεί η δεύτερη φάση, η ενοχή. Γιατί αν σκεφτείς να κόψεις κάτι, μια φωνή μέσα σου λέει πως το παιδί θα μείνει πίσω, πως τα άλλα παιδιά τα κάνουν όλα, πως εσύ θα φταις.

Ας κάνουμε λοιπόν αυτή την αυθεντική κουβέντα, γιατί σχεδόν κανείς δεν την κάνει.

Το ελληνικό φαινόμενο

Οι ελληνικές οικογένειες ξοδεύουν στην παραπαιδεία ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά του εισοδήματός τους στην Ευρώπη. Και το κάνουν κυρίως για έναν λόγο, γιατί το κάνουν όλοι.

Είναι από τα καθαρότερα παραδείγματα συλλογικής παγίδας. Αν κανείς δεν έστελνε το παιδί του φροντιστήριο, τα παιδιά θα κρίνονταν με τους ίδιους όρους και δεν θα χρειαζόταν. Από τη στιγμή όμως που πηγαίνουν οι μισοί, οι υπόλοιποι πρέπει να πάνε για να μη μειονεκτούν. Και έτσι, χωρίς κανείς να το αποφάσισε ποτέ, φτιάχτηκε ένα δεύτερο εκπαιδευτικό σύστημα, ιδιωτικό, το οποίο πληρώνεις εξ’ ολοκλήρου εσύ.

Αυτό δεν σου λέει να το αγνοήσεις. Σου λέει να σταματήσεις να νιώθεις προσωπική ευθύνη για ένα δομικό πρόβλημα.

Ο λογαριασμός που κρύβεται

Πριν αποφασίσεις τι κόβεις, μέτρα σωστά. Και εδώ οι περισσότεροι υπολογίζουμε μόνο τα δίδακτρα, ενώ το πραγματικό κόστος έχει άλλα τέσσερα στρώματα.

Τα βιβλία και τα υλικά, που για τις γλώσσες και τη μουσική δεν είναι μικρά ποσά. Τα παράβολα των εξετάσεων για τα πτυχία γλωσσών, που έρχονται σαν ξαφνική βόμβα την άνοιξη. Ο εξοπλισμός των αθλημάτων, με στολές, παπούτσια και εγγραφές σε συλλόγους. Και τα εντατικά θερινά τμήματα, που πολλοί τα θεωρούν αυτονόητα.

Και μετά υπάρχει το κόστος που δεν πληρώνεται σε ευρώ, τα καύσιμα και ο χρόνος. Αν κάνεις τέσσερα δρομολόγια την ημέρα για να μεταφέρεις παιδιά, αυτό είναι πραγματικό κόστος για την οικογένεια και το πληρώνεις κυρίως εσύ.

Κάτσε μία φορά και γράψε το ετήσιο σύνολο, όχι το μηνιαίο. Το μηνιαίο μας παρηγορεί, το ετήσιο μας λέει την αλήθεια.

Πόσα αντέχει ένα παιδί

Και τώρα το ερώτημα που δεν το θέτουμε καθόλου. Δεν είναι μόνο πόσα αντέχει το πορτοφόλι, είναι πόσα αντέχει το κάθε παιδί.

Κάνε τον λογαριασμό της μέρας του. Σχολείο μέχρι τις δύο, φαγητό στο αυτοκίνητο, φροντιστήριο, μετά αγγλικά, μετά προπόνηση, σπίτι στις εννιά, διάβασμα, ύπνος στις έντεκα. Αυτό είναι δεκατετράωρη ημέρα εργασίας για ένα δεκατριάχρονο και κανείς ενήλικας δεν θα δεχόταν τέτοιο πρόγραμμα για τον εαυτό του.

Ο ελεύθερος, ανοργάνωτος χρόνος δεν είναι πολυτέλεια και δεν είναι χαμένος χρόνος. Είναι ο χρόνος στον οποίο ένα παιδί μαθαίνει να βαριέται, να επινοεί, να παίζει χωρίς οδηγίες και να ξεκουράζεται. Ένα ξεκούραστο παιδί με τρεις δραστηριότητες τα πάει συχνά καλύτερα από ένα εξαντλημένο με έξι.

Πού κόβεις χωρίς να νιώθεις κακός γονιός

Ξεκίνα ρωτώντας το παιδί. Ακούγεται προφανές αλλά σπάνια γίνεται. Θα εκπλαγείς πόσο συχνά συνεχίζουμε μια δραστηριότητα επειδή πληρώσαμε την εγγραφή, ενώ το παιδί την έχει βαρεθεί από τον Νοέμβριο.

Ξεχώρισε την ανάγκη από την ασφάλεια. Το φροντιστήριο σ’ ένα μάθημα όπου το παιδί δυσκολεύεται πραγματικά είναι ανάγκη. Το φροντιστήριο σε τέσσερα μαθήματα γιατί έτσι κοιμάσαι πιο ήσυχη είναι ασφάλεια και την πληρώνεις ακριβά.

Δες τις εναλλακτικές που υπάρχουν και δεν τις ψάχνουμε. Πολλοί δήμοι προσφέρουν αθλητικά και πολιτιστικά προγράμματα με ελάχιστο ή μηδενικό κόστος. Τα δημόσια ωδεία και οι δημοτικές μουσικές σχολές είναι πολύ φθηνότερες από τα ιδιωτικά. Οι δημοτικές βιβλιοθήκες έχουν δράσεις για παιδιά. Και για τα μαθήματα, ένα ολιγομελές τμήμα κοστίζει κλάσματα του ιδιαίτερου, ενώ ένας καλός φοιτητής μπορεί να καλύψει ένα μάθημα Γυμνασίου εξαιρετικά και με μικρό κόστος.

Διαπραγματεύσου, γιατί οι τιμές είναι πολύ πιο ελαστικές απ’ όσο νομίζεις. Ρώτα για έκπτωση αδελφών, για έκπτωση σε προπληρωμή, για ρύθμιση σε περισσότερες δόσεις. Τα φροντιστήρια ανταγωνίζονται σκληρά μεταξύ τους τον Σεπτέμβριο και το ξέρουν.

Και σκέψου τον χρονισμό. Το πτυχίο γλώσσας ανώτατου επιπέδου δεν είναι υποχρεωτικό να αποκτηθεί στα δεκατέσσερα. Πολλά παιδιά τα καταφέρνουν πιο εύκολα και πιο γρήγορα δύο χρόνια αργότερα, με λιγότερες ώρες συνολικά.

Το Λύκειο είναι μια άλλη κουβέντα

Ας είμαστε ρεαλιστές. Στα δύο τελευταία χρόνια του Λυκείου, με το σύστημα των πανελλαδικών όπως είναι, η προετοιμασία γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη και το κόστος εκτοξεύεται. Αν λοιπόν έχεις παιδί μικρότερο, εκεί έχεις περιθώριο. Και εκεί αξίζει να μην ξοδέψεις τα πάντα στο Γυμνάσιο, γιατί το βαρύ έξοδο έρχεται μετά. Σκέψου το ως προγραμματισμό δεκαετίας και όχι ως απόφαση Σεπτεμβρίου.

Και ένας κανόνας για κάθε Σεπτέμβριο

Μην ανανεώνεις τίποτα αυτόματα. Κάθε δραστηριότητα πρέπει να περνά μια απλή ετήσια αξιολόγηση. Το χαίρεται το παιδί, του προσφέρει κάτι, το αντέχει το πρόγραμμα, το αντέχει ο προϋπολογισμός; Αν δύο από τα τέσσερα είναι όχι, φεύγει.

Και θυμήσου το σημαντικότερο. Το να κόψεις μια δραστηριότητα δεν είναι αμέλεια και δεν είναι στέρηση. Ένα παιδί δεν θυμάται πόσα εξωσχολικά έκανε. Θυμάται αν το σπίτι του ήταν ήρεμο και αν οι γονείς του ήταν παρόντες ή διαρκώς στο τιμόνι.

Ο πιο ακριβός λογαριασμός του Σεπτεμβρίου δεν είναι τα δίδακτρα. Είναι η ενοχή που πληρώνεις με τόκο για δώδεκα μήνες. Αυτή αξίζει να την κόψεις πρώτη.