Η τηλεργασία μπορεί να είναι υπέροχη. Ξυπνάς χωρίς το άγχος της μετακίνησης, δεν χάνεις πολύτιμο χρόνο στην κίνηση, φτιάχνεις τον καφέ σου όπως ακριβώς τον θέλεις και ξεκινάς τη δουλειά σου από έναν χώρο που νιώθεις πραγματικά δικό σου. Και ναι, κάποιες ημέρες το να μπορείς να δουλέψεις με άνετα ρούχα και να κερδίσεις λίγο χρόνο για το σπίτι ή για τον εαυτό σου μοιάζει σχεδόν πολυτέλεια.

Όμως υπάρχει και μια πλευρά της τηλεργασίας που ίσως δεν είχες σκεφτεί μέχρι σήμερα. Εκείνες οι μικρές συζητήσεις στο γραφείο που κάποτε θεωρούσες χάσιμο χρόνου μπορεί τελικά να είχαν μεγαλύτερη αξία από όσο φανταζόσουν.

Νέα έρευνα γύρω από την εξ’ αποστάσεως εργασία δείχνει ότι όταν λείπει η καθημερινή επαφή με τους συναδέλφους, μπορεί σταδιακά να αποδυναμώνεται κάτι πολύ σημαντικό. Η επαγγελματική σύνδεση που σε κάνει να ξέρεις σε ποιον μπορείς να απευθυνθείς όταν χρειάζεσαι βοήθεια, να αισθάνεσαι αρκετά άνετα ώστε να τη ζητήσεις και να είσαι σχεδόν σίγουρη ότι ο άλλος άνθρωπος θα θελήσει να σου απαντήσει.

Και κάπου εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση της τηλεργασίας. Μπορεί να σε βοηθά να ολοκληρώνεις τις δικές σου υποχρεώσεις πιο γρήγορα και με περισσότερη συγκέντρωση, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι βοηθά με τον ίδιο τρόπο και τη συνεργασία μιας ολόκληρης ομάδας.

Η έρευνα βασίστηκε σε ομαδικές συνεντεύξεις περίπου 760 εργαζομένων σε μια μεγάλη πολυεθνική επιχείρηση και ανέδειξε μια ενδιαφέρουσα πραγματικότητα. Όταν οι εργαζόμενοι έλεγαν ότι η δουλειά γίνεται κανονικά, συνήθως αναφέρονταν κυρίως στις δικές τους υποχρεώσεις και στους προσωπικούς τους στόχους.

Το να βοηθήσεις όμως μια συνάδελφο, να εξηγήσεις κάτι σε ένα νέο μέλος της ομάδας ή να αφιερώσεις χρόνο για να λύσεις το πρόβλημα κάποιου άλλου είναι διαφορετικό. Αυτές οι μικρές πράξεις συνεργασίας δεν εμφανίζονται πάντα στα επίσημα καθήκοντα μιας θέσης και πολύ συχνά βασίζονται στις ανθρώπινες σχέσεις που έχεις δημιουργήσει μέσα στον χώρο εργασίας. Όταν αυτές οι σχέσεις γίνονται πιο αδύναμες, η βοήθεια δεν έρχεται πάντα τόσο φυσικά.

Σκέψου ένα πολύ απλό σενάριο. Έχεις μια απορία και στέλνεις ένα μήνυμα σε κάποιον συνάδελφο. Το μήνυμα φεύγει μέσα σε δευτερόλεπτα. Η απάντηση όμως μπορεί να χρειαστεί ώρες ή ακόμη και να έρθει την επόμενη ημέρα, επειδή ο καθένας προσπαθεί πρώτα να ολοκληρώσει τη δική του λίστα υποχρεώσεων.

Όταν βρίσκεσαι στο ίδιο γραφείο, πολλές από αυτές τις μικρές απορίες λύνονται με μια σύντομη κουβέντα. Στην τηλεργασία χρειάζεται να ανοίξεις μια συνομιλία, να γράψεις το μήνυμα, να περιμένεις την απάντηση και ίσως να στείλεις ξανά υπενθύμιση.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι προσωπικές σχέσεις φαίνεται να κάνουν τεράστια διαφορά. Όταν γνωρίζεις καλά κάποιον συνάδελφο και υπάρχει ήδη μεταξύ σας σύνδεση και εμπιστοσύνη, είναι πολύ πιθανότερο να πάρεις γρήγορα τη βοήθεια που χρειάζεσαι. Όταν όμως είσαι καινούργια σε μια εταιρεία, τα πράγματα γίνονται δυσκολότερα.

Ένας νέος εργαζόμενος μπορεί να γνωρίζει τα ονόματα των ανθρώπων μιας ομάδας, αλλά να μην έχει ακόμη δημιουργήσει εκείνη την άνεση που χρειάζεται για να ζητήσει βοήθεια. Και όταν τα πρώτα μηνύματα μένουν αναπάντητα για πολλές ώρες ή ημέρες, είναι εύκολο να αρχίσεις να σκέφτεσαι δύο φορές πριν ξαναρωτήσεις κάτι.

Έτσι δημιουργείται ένας μικρός φαύλος κύκλος. Καθυστερούν οι απαντήσεις, ζητάς λιγότερο συχνά βοήθεια, μειώνεται η επικοινωνία και τελικά οι επαγγελματικές σχέσεις αποδυναμώνονται ακόμη περισσότερο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η λύση είναι απλώς περισσότερες διαδικτυακές συναντήσεις.

Η έρευνα έδειξε ότι πολλά μεγάλα σε διάρκεια online meetings δεν δημιουργούν απαραίτητα ουσιαστική σύνδεση. Όταν οι κάμερες είναι κλειστές και αρκετοί συμμετέχοντες παράλληλα απαντούν σε emails ή κάνουν άλλες εργασίες, μπορεί να βρίσκονται όλοι στην ίδια ψηφιακή αίθουσα χωρίς πραγματικά να βρίσκονται μαζί. Και κάπως έτσι μπορεί να χρειαστεί ακόμη μία συνάντηση αργότερα για να εξηγηθούν όσα δεν έγιναν κατανοητά στην πρώτη.

Παρόλα αυτά, η τηλεργασία έχει σημαντικά πλεονεκτήματα και δεν χρειάζεται να τη δεις ως κάτι αρνητικό. Για πολλές γυναίκες, για ανθρώπους που αισθάνονται λιγότερο άνετα σε έντονα κοινωνικά περιβάλλοντα και για όσους προτιμούν περισσότερη ησυχία, η μειωμένη καθημερινή επαφή μπορεί να είναι ανακουφιστική. Παράλληλα, το σπίτι μπορεί να προσφέρει ιδανικές συνθήκες συγκέντρωσης, αρκεί φυσικά να υπάρχει ένας σχετικά ήσυχος και προσωπικός χώρος για εργασία.

Και εδώ εμφανίζεται η πιο δημοφιλής ενδιάμεση λύση των τελευταίων ετών. Η υβριδική εργασία. Θεωρητικά μοιάζει ιδανική. Κάποιες ημέρες δουλεύεις από το σπίτι και απολαμβάνεις την ηρεμία και την ευελιξία σου. Τις υπόλοιπες πηγαίνεις στο γραφείο και συναντάς την ομάδα σου. Στην πράξη όμως δεν λειτουργεί πάντα έτσι.

Αν πας στο γραφείο αλλά οι άνθρωποι με τους οποίους χρειάζεται πραγματικά να συνεργαστείς έχουν επιλέξει άλλη ημέρα, η μετακίνησή σου δεν προσφέρει ιδιαίτερο όφελος. Το ίδιο συμβαίνει όταν μια εταιρεία δεν διαθέτει αρκετές θέσεις εργασίας, όταν οι εργαζόμενοι αλλάζουν συνεχώς γραφεία ή όταν δεν υπάρχουν συγκεκριμένες κοινές ημέρες παρουσίας για κάθε ομάδα. Για να έχει πραγματικό νόημα ένα υβριδικό μοντέλο, οι ημέρες στο γραφείο χρειάζονται οργάνωση.

Αν πρόκειται να αφήσεις την άνεση του σπιτιού σου και να αφιερώσεις χρόνο στη μετακίνηση, είναι λογικό αυτή η ημέρα να σου προσφέρει κάτι που δεν μπορεί να σου δώσει μια βιντεοκλήση. Συνεργασία, συζήτηση, ανταλλαγή ιδεών και ουσιαστική επαφή με τους ανθρώπους που χρειάζεσαι περισσότερο στην καθημερινότητά σου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εμπειρία των νέων εργαζομένων. Αν ξεκινάς μια νέα δουλειά εξ αποστάσεως, δεν αρκεί να σου δοθεί ένας κωδικός για τις εταιρικές πλατφόρμες και μια λίστα με ονόματα. Χρειάζεσαι πραγματικές γνωριμίες. Χρειάζεται κάποιος να σου εξηγήσει ποιος κάνει τι, σε ποιον μπορείς να απευθυνθείς και ποιοι άνθρωποι εκτός της άμεσης ομάδας σου μπορούν να σε βοηθήσουν όταν προκύψει κάτι διαφορετικό. Αυτή είναι ίσως μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που χρειάζεται να κάνουν οι επιχειρήσεις.

Η βοήθεια προς τους συναδέλφους δεν μπορεί να θεωρείται απλώς προσωπική καλοσύνη. Το mentoring, η καθοδήγηση ενός νέου ανθρώπου και η υποστήριξη ενός συναδέλφου είναι πραγματική εργασία. Χρειάζονται χρόνο και ενέργεια και συμβάλλουν άμεσα στο πόσο καλά λειτουργεί μια ομάδα.

Γι’ αυτό έχει σημασία να αναγνωρίζονται και επίσημα. Αν μια επιχείρηση αξιολογεί αποκλειστικά πόσα πράγματα ολοκλήρωσες εσύ προσωπικά, είναι φυσικό να βάζεις πρώτα τους δικούς σου στόχους. Αν όμως αξιολογεί επίσης το πόσο συνεργάζεσαι, το αν βοηθάς την ομάδα και το αν συμβάλλεις στην ανάπτυξη των ανθρώπων γύρω σου, τότε η εικόνα αλλάζει.

Το ίδιο χρειάζεται να συμβαίνει και όταν συζητιούνται προαγωγές και επαγγελματική εξέλιξη. Η δουλειά δεν είναι μόνο αριθμοί και προσωπικοί στόχοι. Είναι και το αποτύπωμα που αφήνεις στους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζεσαι.

Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο συμπέρασμα. Δεν χρειάζεται να διαλέξεις ανάμεσα στην τηλεργασία και στις ανθρώπινες σχέσεις. Η ευελιξία μπορεί να παραμείνει ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της σύγχρονης εργασίας. Μπορείς να απολαμβάνεις περισσότερο χρόνο στο σπίτι, λιγότερες μετακινήσεις και περισσότερη αυτονομία χωρίς να θυσιάσεις τη σύνδεση με τους ανθρώπους γύρω σου.

Χρειάζεται όμως συνειδητή προσπάθεια τόσο από εσένα όσο και από την επιχείρηση στην οποία εργάζεσαι. Απάντησε όταν μπορείς σε μια συνάδελφο που ζητά βοήθεια. Μίλησε με το νέο άτομο της ομάδας ακόμη κι αν δεν συνεργάζεστε άμεσα. Χρησιμοποίησε τις ημέρες στο γραφείο για πραγματική επαφή και όχι απλώς για να αλλάξεις το μέρος από το οποίο ανοίγεις το laptop σου. Γιατί τελικά μπορεί να μη σου λείπουν καθόλου οι διαδρομές μέχρι το γραφείο ή οι ατελείωτες συζητήσεις δίπλα στην καφετιέρα.

Αυτό που αξίζει όμως να μη χαθεί είναι η αίσθηση ότι όταν χρειάζεσαι κάποιον άνθρωπο στη δουλειά σου, ξέρεις ποιον να ρωτήσεις και αισθάνεσαι άνετα να το κάνεις. Και αυτό είναι κάτι που καμία εφαρμογή επικοινωνίας δεν μπορεί να αντικαταστήσει από μόνη της.