Φαντάσου έναν τόπο όπου ζουν 82 άνθρωποι. Ένα νησί τόσο μικρό που στους χάρτες του Ειρηνικού μοιάζει με κόκκο σκόνης, τόσο μακριά από κάθε ήπειρο που το πλοίο με τα τρόφιμα φτάνει δύο φορές τον μήνα. Και φαντάσου πως αυτοί οι 82 άνθρωποι καλούνται ξαφνικά να πάρουν μια απόφαση που αφορά ολόκληρο τον πλανήτη. Αυτή είναι η καρδιά του «Παιχνιδότοπου» του Richard Powers, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Gutenberg στη σειρά Aldina. Είναι ένα βιβλίο για τη φιλία, για τα παιχνίδια, για την τεχνητή νοημοσύνη και για τον ωκεανό και καταφέρνει το σπάνιο, να μιλά ταυτόχρονα για τα πιο μικρά ανθρώπινα θέματα και για τα πιο μεγάλα που αφορούον όλο τον πλανήτη μας.

Το σκηνικό είναι η Μακατέα, ένα μικροσκοπικό νησί στη Γαλλική Πολυνησία, χιλιάδες μίλια μακριά από κάθε ήπειρο. Ένα νησί που κάποτε τροφοδότησε τον κόσμο με φωσφορικό πέτρωμα και έμεινε στη συνέχεια με τις πληγές του, με τα ερειπωμένα εργοστάσιά του και με λιγότερους από εκατό κατοίκους. Εκεί, ένας τεχνολογικός κολοσσός φτάνει με μια πρόταση που μοιάζει με ευλογία και με απειλή ταυτόχρονα. Θέλει να μετατρέψει το νησί σε βάση για την κατασκευή πλωτών πόλεων και οι κάτοικοι καλούνται να αποφασίσουν με ψηφοφορία αν θα το δεχτούν.

Αυτό το δημοψήφισμα είναι από τα πιο συγκινητικά κομμάτια του βιβλίου, γιατί ο συγγραφέας αρνείται να κάνει την εύκολη δουλειά. Δεν σου παρουσιάζει από τη μία τους αγνούς ιθαγενείς και από την άλλη τους κακούς δυτικούς επενδυτές. Δείχνει μια κοινότητα διχασμένη, με ανθρώπους που θέλουν δουλειά, νοσοκομείο και σχολείο για τα παιδιά τους και άλλους που θυμούνται πολύ καλά τι κόστισε την προηγούμενη φορά η πρόοδος. Και σε βάζει να αναρωτηθείς ποια θα ήταν η δική σου ψήφος, αν το μέλλον του τόπου σου κρεμόταν από αυτήν.

Γύρω από αυτή την απόφαση πλέκονται τέσσερις ζωές. Ο Τοντ, δισεκατομμυριούχος της τεχνολογίας που έχτισε μια από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες του πλανήτη και μόλις έμαθε πως πάσχει από άνοια. Ο Ράφι, ο φίλος του από τα σχολικά τους χρόνια, με τον οποίο τους ένωσε η μανία για το σκάκι και για το γκο και που τώρα ζει ήρεμα στο νησί. Η Ίνα, γλύπτρια με ρίζες στον Ειρηνικό, που φτιάχνει τέχνη από ό,τι ξεβράζει η θάλασσα. Και μια ωκεανογράφος που έχει περάσει σχεδόν έναν αιώνα καταδυόμενη και προσπαθώντας να πείσει τους ανθρώπους της στεριάς να αγαπήσουν αυτό που δεν βλέπουν.

Το βιβλίο κινείται αδιάκοπα ανάμεσα σ’ αυτές τις φωνές και σε διαφορετικές εποχές, από ένα σχολείο του Σικάγο και μια φοιτητική εστία μέχρι τα βάθη των τροπικών θαλασσών. Στην αρχή η δομή σε ζορίζει λίγο, καθώς προσπαθείς να καταλάβεις πώς συνδέονται όλα μεταξύ τους. Κάπου στη μέση όμως τα νήματα αρχίζουν να σφίγγουν και τότε δεν μπορείς να αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια σου.

Αυτό που με κέρδισε περισσότερο είναι το πώς ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το παιχνίδι ως κλειδί για τα πάντα. Το σκάκι και το γκο δεν είναι διακοσμητικά, είναι ο τρόπος με τον οποίο δύο έφηβοι μαθαίνουν να αγαπιούνται και να ανταγωνίζονται και ο τρόπος με τον οποίο μια μηχανή μαθαίνει τελικά να σκέφτεται. Το ίδιο το παιχνίδι γίνεται μεταφορά για την εξέλιξη, για τον έρωτα, για τη φιλία και για τη ζωή ολόκληρη, που κι αυτή προχωράει δοκιμάζοντας κινήσεις.

Και υπάρχει η θάλασσα. Οι σελίδες που ο Richard Powers αφιερώνει στον υποβρύχιο κόσμο είναι από τις ομορφότερες που έχω διαβάσει τελευταία. Πλάσματα που αλλάζουν χρώμα, ψάρια που βλέπουν ταυτόχρονα πάνω και κάτω από την επιφάνεια, τεράστια σαλάχια που φαίνεται να παίζουν με τις φυσαλίδες ενός δύτη. Δεν είναι απλώς περιγραφές, είναι μια υπενθύμιση πως το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής σε αυτόν τον πλανήτη βρίσκεται εκεί κάτω, ελάχιστα γνωστό και ήδη απειλούμενο.

Μαζί όμως έρχεται και η ανησυχία, γιατί το βιβλίο μιλά ανοιχτά για την τεχνητή νοημοσύνη και για το τι σημαίνει να φτιάχνουμε κάτι πιο ικανό από εμάς. Ο συγγραφέας δεν κάνει κήρυγμα και δεν σου δίνει μια έτοιμη απάντηση. Σου δείχνει και τη γοητεία και τον κίνδυνο και σε αφήνει να παλέψεις μόνη σου με αυτό το ερώτημα.

Να ξέρεις πως δεν είναι ελαφρύ ανάγνωσμα. Είναι σχεδόν εξακόσιες σελίδες, με πολλές φωνές και με ιδέες που θέλουν προσοχή. Αν όμως του δώσεις τον χρόνο του, θα σου το ανταποδώσει πλουσιοπάροχα. Είναι από εκείνα τα βιβλία που τα κλείνεις και νιώθεις πως έχεις ταξιδέψει, πως έχεις μάθει πράγματα, και πως κάτι μέσα σου έχει αλάξει λίγο.

Ιδανικό για όποιον αγαπά τα μυθιστορήματα με ουσία, ανησυχεί για το κλίμα και για το πού μας πάει η τεχνολογία και για όποιον πιστεύει ακόμη πως μια φιλία μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου. Θα το βρεις σ’ όλα βιβλιοπωλεία και online και σου υπόσχομαι πως, μόλις το τελειώσεις, δεν θα ξανακοιτάξεις τη θάλασσα με τον ίδιο τρόπο.