Κάποια βιβλία τα ανοίγεις και νιώθεις από τις πρώτες κιόλας σελίδες ότι δεν θα σου κάνουν τη χάρη να σε βολέψουν. Το «Ναπάλμ στην καρδιά» του Pol Guasch είναι ένα τέτοιο βιβλίο. Δεν σε παίρνει από το χέρι για να σου εξηγήσει τον κόσμο του. Σε αφήνει μέσα του, σ’ έναν τόπο ξερό, σχεδόν καμένο, όπου οι άνθρωποι μοιάζουν να ζουν μετά από κάτι τρομερό, αλλά χωρίς ποτέ να ξέρεις ακριβώς ποια ήταν η αρχή της καταστροφής.

Και αυτό είναι από τα πιο δυνατά του σημεία. Ο συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να σου δώσει ένα καθαρό δυστοπικό σκηνικό με κανόνες, χάρτες και απαντήσεις. Το χωριό είναι ερημωμένο. Η ζώνη είναι στρατιωτικοποιημένη. Οι νεκροί μένουν άταφοι. Συμμορίες περνούν από την ύπαιθρο. Ένας ανώνυμος νεαρός περιμένει την ευκαιρία να φύγει και γράφει στον Μπόρις, τον εραστή του, σαν να προσπαθεί να κρατήσει ζωντανό όχι μόνο τον έρωτα, αλλά και την ίδια τη δυνατότητα της γλώσσας. Αυτά είναι τα στοιχεία στο οπισθόφυλλο, αλλά η δύναμη του μυθιστορήματος βρίσκεται αλλού, στο πώς όλα αυτά δεν γίνονται απλώς πλοκή, αλλά αίσθηση.

Διαβάζοντάς το, έχεις την εντύπωση ότι το βιβλίο δεν προχωρά με βήματα, αλλά με ανάσες. Κάποιες είναι κοφτές, άλλες βαριές, άλλες σχεδόν τρυφερές. Δεν είναι ένα μυθιστόρημα που στηρίζεται στην αγωνία του τι θα γίνει μετά. Στηρίζεται στην ένταση του τι αντέχει να θυμάται ένας άνθρωπος όταν όλα γύρω του έχουν χάσει τη μορφή τους.

Ο έρωτας εδώ δεν είναι ρομαντική παρηγοριά. Είναι κάτι πιο πρωτόγονο, πιο σωματικό, πιο επικίνδυνο. Ο αφηγητής γράφει στον Μπόρις σαν να του μιλά από ένα μέρος όπου η επιθυμία είναι ταυτόχρονα καταφύγιο και πληγή. Δεν υπάρχει τίποτα γλυκό σε αυτή την αγάπη. Είναι μια αγάπη που μυρίζει χώμα, φόβο, ιδρώτα, εγκατάλειψη. Κι όμως, ακριβώς γι’ αυτό συγκινεί. Γιατί μέσα σ’ έναν κόσμο που μοιάζει να έχει χάσει κάθε τρυφερότητα, οι δύο αυτοί άνθρωποι συνεχίζουν να θέλουν, να θυμούνται, να πονούν, να διεκδικούν ο ένας τον άλλον.

Αυτό που μου έμεινε περισσότερο είναι η αίσθηση ότι στο «Ναπάλμ στην καρδιά» η φύση δεν είναι φόντο. Είναι σχεδόν ένας τρίτος χαρακτήρας. Δεν υπάρχει εδώ η φύση ως ειδυλλιακή εικόνα, ως ανάπαυλα, ως πράσινη παρηγοριά. Υπάρχει μια φύση κουρασμένη, τραυματισμένη, σαν να έχει κι εκείνη εξαντληθεί από την ανθρώπινη βία. Το βιβλίο μοιάζει να ρωτά τι απομένει όταν ούτε η γη ούτε η γλώσσα μπορούν πια να μας προστατεύσουν. Και η απάντηση δεν είναι καθαρή. Ίσως απομένει μόνο η κίνηση προς την άλλη πλευρά. Ίσως απομένει μόνο το σώμα. Ίσως απομένει μια φράση που γράφεις σε κάποιον που αγαπάς, ακόμη κι αν δεν ξέρεις αν θα σε σώσει.

Η γραφή του Guasch είναι ποιητική, αλλά όχι διακοσμητική. Δεν είναι ωραία για να είναι ωραία. Είναι αιχμηρή. Κάποιες φράσεις μοιάζουν να έχουν κοπεί με μαχαίρι και να τοποθετήθηκαν στη σελίδα χωρίς να λειανθούν. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει μια αναγνώστρια που ζητά μια πιο στρωτή αφήγηση, αλλά είναι και ο λόγος που το βιβλίο ξεχωρίζει. Δεν προσπαθεί να γίνει ευχάριστο. Προσπαθεί να είναι αληθινό μέσα στην παραμόρφωσή του.

Δεν θα έλεγα ότι είναι βιβλίο για όλες τις στιγμές. Δεν είναι το μυθιστόρημα που θα πάρεις για να χαλαρώσεις, ούτε εκείνο που θα σου δώσει την άμεση ικανοποίηση μιας κλασικής ιστορίας. Θέλει λίγο χώρο. Θέλει να δεχτείς ότι κάποια πράγματα θα μείνουν ανοιχτά. Θέλει να μη βιαστείς να καταλάβεις τα πάντα από την πρώτη στιγμή. Αν του δώσεις αυτόν τον χώρο, σε ανταμείβει με κάτι σπάνιο, μια λογοτεχνική εμπειρία που δεν εξαντλείται στην υπόθεση.

Ο τίτλος είναι εξαιρετικά εύστοχος. Ναπάλμ στην καρδιά. Όχι φωτιά γύρω από την καρδιά. Όχι φωτιά δίπλα της. Μέσα της. Το βιβλίο μιλά για την αγάπη σαν κάτι που καίει και ταυτόχρονα κρατά ζωντανό. Για την επιβίωση σαν κάτι που δεν είναι ηρωικό, αλλά δύσκολο, βρώμικο, αβέβαιο. Για τη φυγή όχι σαν λύση, αλλά σαν ανάγκη. Και για τη μνήμη σαν βάρος που κουβαλάς ακόμη κι όταν προσπαθείς να περάσεις στην άλλη πλευρά.

Αν αγαπάς τα βιβλία που σου δίνουν ξεκάθαρες απαντήσεις, ίσως αυτό σε εκνευρίσει. Αν όμως αγαπάς τη λογοτεχνία που αφήνει το σημάδι της, που δεν φοβάται τη σιωπή, που μπορεί να μιλήσει για τον έρωτα χωρίς να τον κάνει εύκολο και για την καταστροφή χωρίς να την κάνει θέαμα, τότε το «Ναπάλμ στην καρδιά» αξίζει την προσοχή σου.

Είναι ένα μικρό, σκληρό, παράξενα τρυφερό βιβλίο από τις Εκδόσεις Κείμενα. Από εκείνα που δεν τα κλείνεις και λες απλώς «μου άρεσε» ή «δεν μου άρεσε». Τα κλείνεις και μένεις για λίγο ακίνητη…

Για περισσότερα σε προσκαλούμε στη Λέσχη Ανάγνωσης του Little Tree Books and Coffee Athens, την Πέμπτη 7 Μαΐου στις 18.30!