Πήγαινε σε οποιοδήποτε σούπερ μάρκετ και μέτρα πόσες φορές θα δεις τη λέξη. Μπάρες πρωτεΐνης, γιαούρτια πρωτεΐνης, ροφήματα, ζυμαρικά, ακόμα και ψωμί με ετικέτα που διαφημίζει γραμμάρια. Τα τελευταία χρόνια η πρωτεΐνη έχει γίνει το απόλυτο καλό και οτιδήποτε άλλο μοιάζει με συμβιβασμό.

Και μετά δημοσιεύεται μια ανασκόπηση εκατοντάδων μελετών που λέει σχεδόν το αντίθετο. Ότι το λιγότερο ίσως σημαίνει περισσότερα χρόνια ζωής.

Πριν λοιπόν αλλάξεις οτιδήποτε στο πιάτο σου, ας δούμε τι ακριβώς βρέθηκε. Και κυρίως, ας δούμε αν αφορά εσένα.

Τι έγινε πραγματικά

Στα τέλη Ιουλίου δημοσιεύτηκε μια ανασκόπηση που ανέλυσε πάνω από τριακόσιες πενήντα μελέτες. Δεν είναι δηλαδή μία νέα έρευνα αλλά μια συγκέντρωση όσων ξέρουμε ως τώρα και αυτό είναι χρήσιμο.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο μέτριος περιορισμός της πρωτεΐνης, και ειδικά ο περιορισμός τριών συγκεκριμένων αμινοξέων, της μεθειονίνης, της ισολευκίνης και της βαλίνης, παρατείνει τη ζωή. Σ’ ένα πείραμα, ο περιορισμός της βαλίνης αύξησε τη διάρκεια ζωής κατά είκοσι τρία τοις εκατό.

Και τώρα η λεπτομέρεια που θα λείπει από τους μισούς τίτλους. Σε ποντίκια. Μεσήλικα αρσενικά ποντίκια, για να είμαστε ακριβείς.

Πώς θεωρείται ότι δουλεύει

Τα αμινοξέα δεν είναι απλώς δομικά υλικά, λειτουργούν και ως σήματα. Όταν το σώμα εντοπίζει αφθονία, ενεργοποιεί μονοπάτια ανάπτυξης, δηλαδή λέει στα κύτταρα να μεγαλώνουν και να πολλαπλασιάζονται. Χρήσιμο όταν χτίζεις μυς, λιγότερο χρήσιμο όταν αυτά τα μονοπάτια μένουν διαρκώς ανοιχτά, γιατί τότε συνδέονται με φλεγμονή και με νοσήματα που σχετίζονται με τη γήρανση.

Ο περιορισμός φαίνεται να κάνει το αντίθετο. Αυξάνει μια ορμόνη που ονομάζεται FGF21 και συνδέεται με καλύτερο μεταβολισμό και λιγότερη φλεγμονή. Ενισχύει την αυτοφαγία, δηλαδή τη διαδικασία με την οποία το σώμα διαλύει και ανακυκλώνει τα κατεστραμμένα κομμάτια των κυττάρων του. Και βελτιώνει τη λειτουργία των μιτοχονδρίων, των εργοστασίων ενέργειας του κυττάρου.

Είναι όμορφη βιολογία και είναι πραγματική. Απλώς μετρήθηκε κυρίως σε ζώα.

Και στους ανθρώπους

Εδώ η εικόνα αλλάζει σημαντικά. Οι βραχυχρόνιες κλινικές μελέτες σε ανθρώπους έδειξαν βελτίωση στο σάκχαρο του αίματος και μείωση της λιπώδους μάζας.

Καμία απολύτως ένδειξη ότι παρατείνει τη ζωή. Καμία. Και αυτό δεν είναι λεπτομέρεια για ψιλά γράμματα, είναι όλη η διαφορά ανάμεσα σε μια υπόσχεση και σε μια υπόθεση εργασίας.

Ένας από τους ερευνητές το έθεσε πολύ καθαρά. Τα οφέλη της πρωτεΐνης για την ανάπτυξη των μυών και για την ανταπόκριση στην άσκηση είναι πέρα από κάθε αμφισβήτηση. Επειδή όμως οι περισσότεροι άνθρωποι είναι σχετικά καθιστικοί, πολλοί μάλλον καταναλώνουν περισσότερη πρωτεΐνη από όση χρειάζονται.

Αυτό είναι το πραγματικό εύρημα. Όχι ότι η πρωτεΐνη είναι κακή, αλλά ότι κάποιοι παίρνουν παραπάνω από ό,τι τους χρειάζεται.

Και τώρα γιατί μάλλον δεν αφορά εσένα

Και εδώ θέλω να σταθώ, γιατί αν είσαι γυναίκα άνω των σαράντα, το συμπέρασμα για εσένα είναι πιθανότατα το αντίθετο από τον τίτλο.

Μετά τα σαράντα και ακόμα πιο έντονα γύρω από την εμμηνόπαυση, η μυϊκή μάζα αρχίζει να χάνεται με επιταχυνόμενο ρυθμό. Η πτώση των οιστρογόνων παίζει καθοριστικό ρόλο σ’ αυτό. Η κατάσταση έχει και όνομα, σαρκοπενία και δεν είναι θέμα εμφάνισης. Λιγότεροι μυς σημαίνει λιγότερη δύναμη, χειρότερη ισορροπία, μεγαλύτερος κίνδυνος πτώσεων και καταγμάτων, χειρότερη διαχείριση του σακχάρου.

Οι διεθνείς συστάσεις κινούνται λοιπόν προς την αντίθετη κατεύθυνση για αυτή την ηλικιακή ομάδα. Για τους μεγαλύτερους ενήλικες συστήνεται συνήθως πρόσληψη γύρω στο ένα με ένα κόμμα δύο γραμμάρια πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Και όταν υπάρχει σαρκοπενία ή χρόνιο νόσημα, το εύρος ανεβαίνει ακόμα περισσότερο.

Άρα, μια γυναίκα πενήντα δύο ετών που διαβάζει έναν τίτλο και αποφασίζει να κόψει την πρωτεΐνη, δεν επενδύει στη μακροζωία της. Κάνει το ακριβώς αντίθετο.

Ποιοι χρειάζονται περισσότερη και όχι λιγότερη

Οι μεγαλύτεροι ενήλικες, όπως είπαμε. Τα παιδιά και οι έφηβοι που μεγαλώνουν. Οι εγκυμονούσες. Οι αθλητές και όποιος γυμνάζεται συστηματικά με αντιστάσεις. Και όποιος αναρρώνει από ασθένεια, από χειρουργείο ή από τραυματισμό.

Αν βρίσκεσαι σε κάποια από αυτές τις κατηγορίες, το άρθρο που διαβάζεις κάπου αλλού με τίτλο για τη μακροζωία δεν είναι γραμμένο για σένα.

Τι μπορείς λοιπόν να συμπεράνεις από όλα αυτά

Πρώτον, το ότι δεν χρειάζεται να κυνηγάς την πρωτεΐνη σαν μανιακή. Η βιομηχανία των τελευταίων χρόνων έχει καταφέρει να μας πείσει ότι κάθε γεύμα πρέπει να είναι ενισχυμένο και αυτό είναι μάρκετινγκ, όχι επιστήμη. Αν τρως ισορροπημένα, πιθανότατα καλύπτεσαι.

Δεύτερον, ότι μετράει και η ποιότητα και η ποικιλία, όχι μόνο η ποσότητα. Οι φυτικές πηγές πρωτεΐνης, όσπρια, ξηροί καρποί, σπόροι, έχουν διαφορετική σύνθεση αμινοξέων από τα ζωικά και συνοδεύονται με φυτικές ίνες που καμία σκόνη δεν σου δίνει.

Και τρίτον, το πιο σημαντικό. Οι μυς δεν χτίζονται με την πρωτεΐνη μόνη της, χτίζονται με πρωτεΐνη συν άσκηση με αντιστάσεις. Αν πάρεις μία απόφαση από αυτό το άρθρο, ας είναι αυτή. Δύο φορές την εβδομάδα κάτι που δυναμώνει τους μυς σου, σε γυμναστήριο ή στο σαλόνι με λάστιχα και με το βάρος του σώματός σου.

Πριν αλλάξεις οτιδήποτε

Οι ανάγκες σου σε πρωτεΐνη εξαρτώνται από την ηλικία σου, το βάρος σου, το πόσο κινείσαι, την κατάσταση των νεφρών και του ήπατός σου και από τα φάρμακα που παίρνεις. Δεν υπάρχει ένα νούμερο για όλες και δεν πρόκειται να υπάρξει.

Γι’ αυτό, αν σκέφτεσαι σοβαρά να αλλάξεις τη διατροφή σου, κάν’ το με διαιτολόγο ή με τον γιατρό σου και όχι με βάση μια μελέτη σε ποντίκια, όσο ενδιαφέρουσα κι αν είναι. Η έρευνα για τη γήρανση προχωρά και είναι συναρπαστική. Απλώς δεν έχει φτάσει ακόμα στο σημείο να σου πει τι να βάλεις στο πιάτο σου σήμερα το βράδυ.

Και μια τελευταία σκέψη. Το πιο τεκμηριωμένο πράγμα που ξέρουμε για τη μακροζωία δεν είναι κάποιο αμινοξύ. Είναι ο ύπνος, η κίνηση, η αποφυγή του καπνίσματος και οι άνθρωποι γύρω σου. Βαρετά, δωρεάν και πολύ πιο αποδεδειγμένα από όλα τα υπόλοιπα.