Το φθινόπωρο έχει τη δική του γοητεία. Οι θερμοκρασίες πέφτουν, η καθημερινότητα αποκτά ξανά ρυθμό και η ανάγκη για πιο ζεστές, ήσυχες στιγμές γίνεται εντονότερη. Για αρκετούς ανθρώπους, όμως, η αλλαγή της εποχής δεν συνοδεύεται μόνο από cozy διάθεση. Μαζί με τις μικρότερες ημέρες μπορεί να εμφανιστούν ανεξήγητη ανησυχία, πεσμένη διάθεση, κόπωση ή η αίσθηση ότι όλα ξαφνικά απαιτούν περισσότερη προσπάθεια.

Ο όρος «φθινοπωρινό άγχος» χρησιμοποιείται για να περιγράψει αυτή την επαναλαμβανόμενη αύξηση άγχους ή χαμηλής διάθεσης που ορισμένοι παρατηρούν κάθε χρόνο, όταν το καλοκαίρι τελειώνει. Δεν αποτελεί ξεχωριστή επίσημη διάγνωση. Σε κάποιες περιπτώσεις, τα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με την εποχική συναισθηματική διαταραχή, η οποία σήμερα περιγράφεται ως μείζων καταθλιπτική διαταραχή με εποχικό πρότυπο.

Γιατί μπορεί να αλλάζει η διάθεσή μας το φθινόπωρο;

Ένας από τους βασικότερους παράγοντες είναι το φως. Καθώς οι ημέρες μικραίνουν και περνάμε λιγότερες ώρες έξω, η μειωμένη έκθεση στο φυσικό φως μπορεί να επηρεάσει τον κιρκάδιο ρυθμό μας, τον ύπνο και τη διάθεσή μας. Παράλληλα, οι εποχικές αλλαγές συνδέονται με μεταβολές σε μηχανισμούς που σχετίζονται με τη σεροτονίνη και τη μελατονίνη, ουσίες που παίζουν σημαντικό ρόλο στη διάθεση και στον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης.

Υπάρχει όμως και η ψυχολογική πλευρά. Ο Σεπτέμβριος και οι πρώτοι φθινοπωρινοί μήνες σημαίνουν επιστροφή σε πρόγραμμα. Σχολεία, δουλειά, υποχρεώσεις, πρωινό ξύπνημα και λιγότερη αυθόρμητη ελευθερία σε σχέση με το καλοκαίρι. Ακόμη και όταν αγαπάμε τη ρουτίνα μας, η μετάβαση από έναν πιο χαλαρό τρόπο ζωής σε ένα γεμάτο πρόγραμμα μπορεί να προκαλέσει στρες.

Για κάποιους, βέβαια, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η επιστροφή στη δομή και στην καθημερινή δραστηριότητα μπορεί να μειώσει την υπερανάλυση και την ανησυχία που εμφανίζονται όταν υπάρχει υπερβολικά πολύς ελεύθερος χρόνος. Δεν βιώνουμε όλοι τις εποχικές αλλαγές με τον ίδιο τρόπο και αυτό είναι σημαντικό να το θυμόμαστε.

Όταν το τέλος του καλοκαιριού φέρνει μια μικρή μελαγχολία

Το τέλος μιας εποχής συχνά μας κάνει να κάνουμε έναν μικρό απολογισμό. Ίσως σκεφτόμαστε όλα όσα θέλαμε να κάνουμε μέσα στο καλοκαίρι αλλά τελικά δεν προλάβαμε. Ένα ταξίδι που δεν έγινε, μια αλλαγή που αναβάλαμε, περισσότερο χρόνο με φίλους που δεν βρήκαμε. Αυτή η αίσθηση ότι «το καλοκαίρι πέρασε πολύ γρήγορα» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε απογοήτευση.

Και όταν το καλοκαίρι ήταν πραγματικά όμορφο, η επιστροφή στην καθημερινότητα μπορεί να έχει τη δική της συναισθηματική δυσκολία. Δεν χρειάζεται να υπάρχει κάτι δραματικό για να αισθανθούμε μια μικρή απώλεια όταν κλείνει μια περίοδος που απολαμβάναμε.

Το φθινόπωρο μπορεί επίσης να ξυπνήσει αναμνήσεις από προηγούμενες δύσκολες περιόδους. Ορισμένες εποχές, μυρωδιές, θερμοκρασίες ή αλλαγές στο φως συνδέονται ασυνείδητα με εμπειρίες του παρελθόντος. Μπορεί λοιπόν να αισθανόμαστε περισσότερο άγχος ή θλίψη χωρίς να μπορούμε αμέσως να καταλάβουμε το γιατί.

Και μετά έρχονται οι γιορτές

Για την ελληνική πραγματικότητα, οι φθινοπωρινοί μήνες σημαίνουν επίσης ότι η περίοδος των Χριστουγέννων αρχίζει σιγά σιγά να πλησιάζει. Και όσο όμορφα κι αν παρουσιάζονται οι γιορτές, για πολλούς ανθρώπους συνοδεύονται από οικονομική πίεση, οικογενειακές υποχρεώσεις, κοινωνικές προσδοκίες ή ακόμα και μοναξιά.

Υπάρχει συχνά και η απαίτηση να «πρέπει» να περνάμε καλά επειδή είναι γιορτές. Αυτή η πίεση μπορεί να κάνει τα δύσκολα συναισθήματα ακόμη πιο έντονα. Δεν χρειάζεται, όμως, κάθε περίοδος του χρόνου να μοιάζει με την ιδανική εικόνα που βλέπουμε γύρω μας.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε τη διάθεσή μας;

Το πρώτο και ίσως πιο απλό βήμα είναι να εκμεταλλευόμαστε όσο περισσότερο μπορούμε το φυσικό φως. Ένας περίπατος το πρωί ή το μεσημέρι, λίγα λεπτά στο μπαλκόνι ή ακόμα και η επιλογή να δουλεύουμε κοντά σε ένα παράθυρο μπορούν να κάνουν διαφορά στην καθημερινότητά μας.

Η άσκηση είναι επίσης σημαντική. Δεν χρειάζεται να σημαίνει απαραίτητα γυμναστήριο ή έντονη προπόνηση. Ένας καθημερινός περίπατος, ποδήλατο, yoga ή οποιαδήποτε δραστηριότητα μάς βγάζει από την ακινησία μπορεί να βοηθήσει τόσο το σώμα όσο και τη διάθεση.

Εξίσου σημαντικό είναι να προστατεύουμε τον ύπνο μας. Όταν η αλλαγή του προγράμματος σημαίνει λιγότερες ώρες ξεκούρασης, το άγχος συχνά γίνεται πιο έντονο. Μια σταθερή ώρα ύπνου και αφύπνισης, λιγότερες οθόνες λίγο πριν κοιμηθούμε και μια πιο ήρεμη βραδινή ρουτίνα μπορούν να βοηθήσουν το σώμα να προσαρμοστεί στη νέα εποχή.

Μπορούμε, επίσης, να αλλάξουμε λίγο τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε το φθινόπωρο. Αντί να εστιάζουμε μόνο στο ότι τελείωσαν οι μεγάλες ημέρες και οι καλοκαιρινές έξοδοι, μπορούμε να δημιουργήσουμε μικρές νέες συνήθειες που κάνουν την εποχή ευχάριστη. Ένα σπίτι που γίνεται πιο ζεστό και φιλόξενο, ένα νέο βιβλίο, κυριακάτικες βόλτες, ένα καινούργιο hobby ή ένα σταθερό ραντεβού με φίλους μπορούν να δώσουν στη νέα εποχή τη δική της ταυτότητα.

Η διατροφή και η συνολική φροντίδα του σώματος παίζουν επίσης τον ρόλο τους. Κανονικά γεύματα, κίνηση, αρκετός ύπνος και χρόνος έξω μπορεί να ακούγονται απλά, όμως συχνά αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η ψυχική μας ισορροπία.

Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;

Λίγες ημέρες χαμηλότερης διάθεσης καθώς αλλάζει η εποχή δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Αν όμως το άγχος, η θλίψη, η υπνηλία ή η έλλειψη ενδιαφέροντος επιμένουν, επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις ή την καθημερινότητά μας ή επανεμφανίζονται έντονα κάθε χρόνο, είναι καλό να μιλήσουμε μ’ έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας ή γιατρό.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία αποτελεί μία από τις θεραπευτικές προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται για το άγχος και τις εποχικές μεταβολές της διάθεσης, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προταθούν και άλλες επιλογές, όπως φωτοθεραπεία ή φαρμακευτική αγωγή, πάντα έπειτα από αξιολόγηση ειδικού.

Το φθινόπωρο δεν χρειάζεται να γίνει μια εποχή που απλώς «αντέχουμε». Μερικές φορές το μόνο που χρειάζεται είναι να αναγνωρίσουμε ότι το σώμα και η διάθεσή μας χρειάζονται χρόνο για να προσαρμοστούν. Λίγο περισσότερο φως, κίνηση, ξεκούραση και μια νέα ματιά στην καθημερινότητα μπορούν να κάνουν τη μετάβαση από το καλοκαίρι στους πιο ήσυχους μήνες πολύ πιο ομαλή.