Τρεις και είκοσι το πρωί. Είσαι ξύπνια, χωρίς να ξέρεις γιατί, με το μαξιλάρι υγρό και το νυχτικό σου κολλημένο πάνω σου. Το κλιματιστικό δουλεύει ή ο ανεμιστήρας γυρίζει, όμως δεν φτάνει. Πετάς το σεντόνι, το ξαναφέρνεις μετά από δέκα λεπτά επειδή κρύωσες, το ξαναπετάς δέκα λεπτά μετά. Και κάπου στις τέσσερις παίρνεις το κινητό, γιατί έτσι κι αλλιώς δεν κοιμάσαι.

Αν αυτή η σκηνή σου είναι οικεία κι είσαι πάνω από σαράντα, θέλουμε να σου πουμε κάτι που πολύ λίγοι σου το λένε ξεκάθαρα. Δεν είσαι υπερβολική και δεν είναι μόνο η ζέστη. Είναι δύο πράγματα που συμβαίνουν ταυτόχρονα και το ένα κάνει το άλλο πολύ χειρότερο.

Ο θερμοστάτης σου έχει αλλάξει ρυθμίσεις

Στην περιεμμηνόπαυση, δηλαδή στα χρόνια πριν σταματήσει οριστικά η περίοδος και που συνήθως ξεκινούν κάπου στα σαράντα, τα οιστρογόνα δεν πέφτουν ομαλά. Ανεβοκατεβαίνουν απρόβλεπτα, σαν γραμμή σεισμογράφου. Και τα οιστρογόνα, εκτός από όλα τα άλλα, ρυθμίζουν τον υποθάλαμο, το κομμάτι του εγκεφάλου που λειτουργεί ως ο θερμοστάτης του σώματός σου.

Φυσιολογικά ο εγκέφαλός σου ανέχεται μια σχετικά ευρεία απόκλιση στη θερμοκρασία σου πριν αποφασίσει να δράσει. Όταν όμως τα οιστρογόνα κατεβαίνουν, αυτό το περιθώριο στενεύει δραματικά. Μια ελάχιστη άνοδος που πριν δεν θα την είχε προσέξει κανείς, τώρα εκλαμβάνεται ως συναγερμός. Και ο εγκέφαλος κάνει αυτό που ξέρει, ανοίγει τα αγγεία και σε βάζει να ιδρώσεις για να κρυώσεις. Αυτή είναι η έξαψη και τη νύχτα λέγεται νυχτερινή εφίδρωση.

Γιατί ο Αύγουστος είναι ο χειρότερος μήνας

Εδώ είναι το κομμάτι που σχεδόν κανείς δεν εξηγεί. Για να σε πάρει ο ύπνος και για να μείνεις στα βαθιά στάδιά του, η θερμοκρασία του πυρήνα του σώματός σου πρέπει να πέσει περίπου κατά έναν βαθμό. Δεν είναι προτίμηση, είναι προϋπόθεση. Ο ύπνος ξεκινά με μια πτώση θερμοκρασίας.

Το σώμα ρίχνει θερμότητα στέλνοντας αίμα στην επιφάνεια του δέρματος και κυρίως στα χέρια και στα πόδια, ώστε να φύγει η ζέστη προς το περιβάλλον. Όταν όμως το περιβάλλον είναι στους είκοσι εννιά βαθμούς, δεν υπάρχει πού να πάει αυτή η θερμότητα. Το σώμα σου προσπαθεί να κρυώσει σ’ ένα δωμάτιο που δεν το αφήνει.

Βάλε λοιπόν τα δύο μαζί. Έναν θερμοστάτη που έχει γίνει υπερβολικά ευαίσθητος κι ένα περιβάλλον που δεν επιτρέπει την ψύξη. Γι’ αυτό ο ίδιος οργανισμός που τον Μάρτιο κοιμόταν υποφερτά, τον Αύγουστο καταρρέει.

Υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος που ο ύπνος έγινε πιο ρηχός

Δεν είναι μόνο η θερμοκρασία. Η προγεστερόνη, η άλλη ορμόνη που υποχωρεί σε αυτή τη φάση, έχει μια ήπια κατασταλτική δράση στο νευρικό σύστημα. Λειτουργεί σαν φυσικό ηρεμιστικό. Όσο μειώνεται, τόσο ελαφραίνει ο ύπνος και τόσο πιο εύκολα ξυπνάς από πράγματα που πριν δεν σε ξύπνησαν ποτέ, από έναν θόρυβο στον δρόμο, από τον σύντροφό σου που γύρισε πλευρό.

Και επειδή αυτές οι ορμόνες εμπλέκονται και στη διάθεση, το ξύπνημα στις τρεις σπάνια είναι ήρεμο. Συνήθως έρχεται μαζί με άγχος και με μια λίστα σκέψεων που δεν είχες ζητήσει.

Τι βοηθάει πραγματικά

Ξεκινάμε από το πιο παράδοξο. Ένα χλιαρό ντους μία με δύο ώρες πριν πέσεις για ύπνο βοηθά περισσότερο από ένα παγωμένο. Ακούγεται ανάποδο, όμως το χλιαρό νερό φέρνει το αίμα στην επιφάνεια του δέρματος και μόλις βγεις, η θερμοκρασία του πυρήνα σου πέφτει ταχύτερα από ό,τι θα έπεφτε μόνη της. Το παγωμένο ντους κάνει το αντίθετο, κλείνει τα αγγεία και κρατά τη ζέστη μέσα.

Δεύτερο, στόχευσε στα άκρα. Τα χέρια και τα πόδια είναι οι ψύκτες του σώματος. Βγάλε τα πόδια έξω από το σεντόνι, όχι όλο το σώμα. Ένα δροσερό πανί στους καρπούς ή στο πίσω μέρος του λαιμού δουλεύει καλύτερα από το να ρίξεις τον θερμοστάτη δύο βαθμούς πιο κάτω.

Τρίτο, η κίνηση του αέρα μετράει περισσότερο από την απόλυτη θερμοκρασία, γιατί βοηθά τον ιδρώτα να εξατμιστεί και έτσι σε κρυώνει ενεργά. Ένας ανεμιστήρας μαζί με το κλιματιστικό σε πιο ήπια ρύθμιση συχνά δίνει καλύτερο αποτέλεσμα από το κλιματιστικό μόνο στο τέρμα.

Τέταρτο, τα υφάσματα. Βαμβάκι και λινό, ποτέ συνθετικά, ούτε στα σεντόνια ούτε σ’ αυτό που φοράς. Και αν κοιμάσαι με κάποιον, δοκίμασε δύο ξεχωριστά λεπτά καλύμματα αντί για ένα κοινό. Δύο σώματα κάτω από το ίδιο πάπλωμα παράγουν πολύ περισσότερη θερμότητα από όση φαντάζεσαι.

Η κουβέντα για το κρασί

Αυτό είναι το πιο δυσάρεστο κομμάτι και θα το πούμε ευθέως. Το αλκοόλ είναι από τους ισχυρότερους πυροδοτητές νυχτερινής εφίδρωσης σ’ αυτή τη φάση της ζωής, και ταυτόχρονα διαλύει το δεύτερο μισό του ύπνου. Σε ρίχνει γρήγορα στο κρεβάτι και σε πετά έξω στις τέσσερις. Το ξέρω πως το ποτήρι στο μπαλκόνι είναι ό,τι πιο καλοκαιρινό υπάρχει, όμως αν περνάς άσχημες νύχτες, αξίζει να δοκιμάσεις δέκα μέρες χωρίς και να δεις μόνη σου τη διαφορά. Ίδια λογική για τον καφέ μετά το μεσημέρι και για τα πολύ πικάντικα το βράδυ.

Τι κάνεις στις τρεις τα ξημερώματα

Μη μένεις στο κρεβάτι να παλεύεις. Αν έχεις περάσει περίπου είκοσι λεπτά ξύπνια, σήκω. Πήγαινε σε άλλο δωμάτιο με πολύ χαμηλό φως, κάνε κάτι βαρετό, γύρνα όταν νυστάξεις. Έτσι ο εγκέφαλος δεν μαθαίνει να συνδέει το κρεβάτι με την αγρύπνια.

Άσε το κινητό. Δεν είναι μόνο το φως, είναι και το ότι δύο λεπτά scrolling ενεργοποιούν αρκετά το σύστημα εγρήγορσης ώστε να χάσεις την επόμενη μισή ώρα.

Ένα πράγμα που βοηθά περισσότερο από όλα τα υπόλοιπα μαζί, κράτα σταθερή ώρα αφύπνισης, ακόμα και μετά από κακή νύχτα. Η ώρα που ξυπνάς ρυθμίζει το βιολογικό ρολόι πολύ πιο δυναμικά από την ώρα που πέφτεις.

Πότε δεν είναι η ζέστη

Και τώρα το σημαντικό. Υπάρχουν πράγματα που μοιάζουν με καλοκαιρινή αϋπνία αλλά δεν είναι, και θέλουν γιατρό και όχι ανεμιστήρα.

Αν ροχαλίζεις δυνατά, αν κάποιος σου έχει πει ότι σταματάς να ανασαίνεις στον ύπνο, αν ξυπνάς με πονοκέφαλο ή αν νυστάζεις μέσα στη μέρα σε βαθμό που σε δυσκολεύει, πρέπει να το ελέγξεις. Η υπνική άπνοια αυξάνεται στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, επειδή οι ορμόνες που έπεφταν προστάτευαν τον ανώτερο αεραγωγό, και διαγιγνώσκεται πολύ λιγότερο στις γυναίκες απ’ όσο θα έπρεπε, γιατί εμφανίζεται διαφορετικά από ό,τι στους άντρες.

Επίσης, η σιδηροπενία και τα προβλήματα του θυρεοειδούς δίνουν παρόμοια εικόνα και ελέγχονται με μια απλή εξέταση αίματος. Το ίδιο και τα ανήσυχα πόδια. Και αν οι κακές νύχτες συνεχίζονται και μετά τη ζέστη, ή αν η διάθεσή σου έχει πέσει και δεν σηκώνεται, μίλα σε γιατρό. Δεν είναι κάτι που πρέπει να το αντέξεις μόνη σου.

Καλό είναι να ξέρεις ότι υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες, ορμονικές και μη ορμονικές, καθώς και ειδικές ψυχολογικές προσεγγίσεις για την αϋπνία με πολύ καλά αποτελέσματα σ’ αυτή τη φάση. Ποια ταιριάζει σε εσένα εξαρτάται από το ιστορικό σου και είναι συζήτηση που γίνεται με τον γυναικολόγο ή τον γιατρό σου, όχι με το διαδίκτυο.

Και κάτι τελευταίο

Η περιεμμηνόπαυση δεν είναι κάτι που το περνάς αθόρυβα και ευγενικά για να μην ενοχλήσεις τους άλλους. Είναι μια πραγματική ορμονική μετάβαση με πραγματικά συμπτώματα, που στην Ελλάδα του Αυγούστου τυχαίνει να συμπίπτει με σαράντα βαθμούς.

Άρα όχι, δεν φαντάζεσαι πράγματα. Και ναι, βελτιώνεται, με κάποιες αλλαγές στο περιβάλλον σου, με λίγη υπομονή και με τη σωστή βοήθεια όταν τη χρειαστείς.