Εχεις μπροστά σου ένα μικρό αλλά αιχμηρό μυθιστόρημα του Roberto Bolaño, όπου η ποίηση και η βία μπλέκονται μέχρι να πάψουν να ξεχωρίζουν. Από την πρώτη σελίδα θα βρεθείς μέσα σε μια αναζήτηση που δεν φωτίζει μόνο ένα πρόσωπο αλλά ολόκληρη την ιστορική στιγμή της Χιλής: από την πτώση του Αλιέντε έως τις σκιές της δικτατορίας και της εξορίας. Μαζί με τον αφηγητή θα κυνηγήσεις το φάντασμα του Κάρλος Βίντερ, του πιλότου που αυτοαποκαλείται ποιητής και μετατρέπει την τέχνη σε όχημα τρόμου.

Θα διαπιστώσεις μια γλώσσα αυστηρή, καθαρή, χωρίς υπερβολές. Ο συγγραφέας δεν κραυγάζει, υπαινίσσεται. Δεν στηρίζεται σε εύκολα τεχνάσματα, σε κρατά με την ηθική ένταση που γεννά κάθε εικόνα. Όταν ο Βίντερ γράφει στον ουρανό βιβλικούς στίχους με καπνό ή εκθέτει φωτογραφίες των θυμάτων του σαν έργα τέχνης, σε καλεί να πάρεις θέση: τι αντέχεις να κοιτάξεις; τι δικαιούται να ονομάζεται «αισθητική»; Εδώ δεν θα βρεις συνθήματα. Θα βρεις ένα κείμενο που σε αναγκάζει να σκεφτείς τι σημαίνει ευθύνη μέσα στην τέχνη.

Καθώς προχωράς, η αφήγηση λειτουργεί σαν σκοτεινός καθρέφτης. Ο αφηγητής αναζητά τον Βίντερ μέσα από φήμες, μαρτυρίες και κενά. Εσύ συμπληρώνεις το άγραφo πεδίο. Η ασυνεχής, σχεδόν ερευνητική δομή δημιουργεί μια ιδιαίτερη ένταση καθώς ο απατεώνας αλλάζει ονόματα και ζωές, όμως ο πυρήνας μένει ίδιος. Η εμμονή του με τη σύζευξη ποίησης και εγκλήματος φωτίζει την ευθραυστότητα των λογοτεχνικών κύκλων, τη γοητεία του κακού και την ευκολία με την οποία η βία αποκτά καλλιτεχνική πρόσοψη.

Θα εκτιμήσεις πως το πολιτικό τραύμα μετατρέπεται σε υπαρξιακό στοχασμό. Το βιβλίο αυτό δεν είναι ένα χρονικό της δικτατορίας του Πινοτσέτ, αλλά καταγράφει το αίσθημα της ήττας, της ενοχής, της εξορίας. Θα αναγνωρίσεις την πίκρα του να μεγαλώνεις ανάμεσα σε συντρίμμια ιδεών, αλλά και την επίμονη ανάγκη της λογοτεχνίας να βρίσκει νόημα μέσα στον τρόμο. Κι έτσι, παρότι σκοτεινό, το βιβλίο κρατά μια κρυφή τρυφερότητα, τη μνήμη για τους ζωντανούς και τους χαμένους.

Το «Μακρινό αστέρι» μιλά με οξύτητα για την ταυτότητα. Ο Βίντερ είναι πολλοί και κανείς, ενώ η κοινωνία –λογοτεχνικές παρέες, στρατός, πρωτοπορίες– στέκεται συχνά συνένοχη: άλλοτε από φόβο, άλλοτε από γοητεία. Ο συγγραφέας σε προκαλεί να αναμετρηθείς με την ιδέα ότι το ταλέντο δεν εξαγνίζει το έγκλημα, ότι η λαμπρή μορφή χωρίς ηθικό περιεχόμενο είναι απλώς ένα προπέτασμα καπνού.

Ως αναγνώστης/αναγνώστρια θα απολαύσεις και τη μεταμυθοπλαστική διάσταση καθώς το κείμενο συνομιλεί με τη λογοτεχνία της Λατινικής Αμερικής, αλλά ταυτόχρονα την ξεβολεύει. Θα παρατηρήσεις το χιούμορ που αναδύεται σαν λεπτή ειρωνεία μέσα στη φρίκη, και θα εκτιμήσεις την τόλμη του Roberto Bolaño να γράφει για ποιητές που δεν σώζουν τον κόσμο αλλά αντίθετα τον εκθέτουν. Αυτό το διπλό βλέμμα, ανάμεσα στην αγάπη για την ποίηση και τη δυσπιστία απέναντι στη λογοτεχνική πόζα, κάνει το βιβλίο να σε αφορά ακόμα κι αν δεν έχεις ζήσει τίποτα από την ιστορική του ύλη.

Θα σε κερδίσει και η αρχιτεκτονική του βιβλίου, καθώς έχει σύντομα κεφάλαια, ρυθμό που σε ωθεί να πεις «άλλο ένα» μέχρι να βρεθείς στο τέλος με περισσότερη διαύγεια αλλά και με το τίμημα να έχεις κοιτάξει κατάματα το κενό. Η ακρίβεια των εικόνων και η άρνηση του μελοδραματισμού κάνουν το ανάγνωσμα δυνατό χωρίς κραυγές.

Αν αγαπάς τα μυθιστορήματα που σε παίρνουν στα σοβαρά, που δεν σου χαρίζονται αλλά σε εμπιστεύονται, τότε αυτό το βιβλίο είναι για σένα. Θα το κλείσεις με την αίσθηση ότι διάβασες κάτι που σε άγγιξε, που σε έκανε να σκεφτείς ξανά τη σχέση τέχνης και ευθύνης, κάτι που θα κουβαλάς καιρό.

Αναζήτησέ το από τις Εκδόσεις Άγρα και χάρισε στον εαυτό σου ένα βιβλίο που διαβάζεται απνευστί, αλλά μένει μέσα σου. Αν θες λογοτεχνία που τολμά, εδώ θα τη βρεις.

Και αν θέλεις περαιτέρω συζητήσεις για το θέμα, σε προσκαλούμε στη λέσχη ανάγνωσης του Little Tree Books & Coffee την ερχόμενη Πέμπτη!