Ζούμε σ’ έναν κόσμο που θεοποιεί την απόδοση και τα επιτεύγματα κι έτσι είναι δύσκολο να μη νιώθεις ένοχη όταν απλώς δεν κάνεις τίποτα. Η αλήθεια όμως είναι πως η ξεκούραση μπορεί να είναι κι αυτή παραγωγική, γιατί σε προστατεύει από την εξουθένωση και στηρίζει τη συνολική σου ευεξία. Αν ανήκεις κι εσύ σε εκείνες που ένιωσαν ποτέ τύψεις επειδή κάθισαν να ξεκουραστούν, αυτό το άρθρο είναι για σένα.

Δες την ξεκούραση ως παραγωγική ανάκαμψη

Πολλές από εμάς ταυτίζουμε την αυτοφροντίδα, το να πάρεις μια μέρα άδεια για να διαβάσεις, να κάνεις μια βόλτα ή να μαγειρέψεις με την ησυχία σου, με την «τεμπελιά». Το να ασχοληθείς με κάτι που δεν υπόσχεται χειροπιαστή ανταμοιβή μοιάζει σχεδόν βλασφημία. Κι όμως, η ξεκούραση είναι παραγωγική. Σου επιτρέπει να συνέλθεις από μια δύσκολη εβδομάδα και σε προφυλάσσει από την παγίδα της παραγωγικότητας, εκείνον τον αυτοκαταστροφικό κύκλο που σου λέει πως πρέπει να παράγεις συνεχώς, συχνά εις βάρος της ίδιας σου της ευεξίας.

Αυτός ο κύκλος είναι σίγουρη συνταγή για εξουθένωση, που επηρεάζει τα πάντα, τις σχέσεις σου, τη σωματική και ψυχική σου υγεία και, ειρωνικά, ακόμη και την απόδοσή σου στη δουλειά. Όπως δεν περιμένεις από το κινητό σου να κάνει κλήση με άδεια μπαταρία, έτσι δεν μπορείς να περιμένεις τον καλύτερο εαυτό σου όταν λειτουργείς στο ρελαντί. Οι έρευνες μάλιστα δείχνουν πως η συναισθηματική εξουθένωση συνδέεται με αυξημένη απώλεια παραγωγικότητας. Με λίγα λόγια, η ξεκούραση δεν είναι μόνο παραγωγική, είναι μια απαραίτητη επένδυση στην ευεξία και στην ίδια σου την απόδοση. Ξαναβλέποντάς τη ως ανάκαμψη, ξεφορτώνεσαι την ιδέα πως η αυτοφροντίδα είναι χαμένος χρόνος.

Την επόμενη φορά που θα νιώσεις εξουθενωμένη, δοκίμασε να πάρεις μια μέρα ψυχικής υγείας. Μπορεί στην αρχή να νιώσεις τύψεις, αλλά μετά από μια μέρα στο σπίτι με πράγματα που σου φέρνουν χαρά, θα εμφανιστείς την επομένη πιο ξεκούραστη και ικανή να δώσεις δουλειά για την οποία θα είσαι περήφανη.

Ξαναόρισε την παραγωγικότητα

Συνήθως βλέπουμε την παραγωγικότητά μας δεμένη αποκλειστικά με το τι παράγουμε προς τα έξω. Τι θα γινόταν όμως αν την ξαναόριζες ώστε να περιλαμβάνει και όσα γεμίζουν το δικό σου ποτήρι; Παραγωγικότητα δεν είναι μόνο τα παραδοτέα της δουλειάς. Είναι και η καθημερινή κίνηση για τη σωματική και ψυχική σου υγεία, ο χρόνος που βάζεις στο πρόγραμμά σου για να δεις τις φίλες σου, η έμπνευση που αντλείς από ένα καλό βιβλίο ή μια βόλτα σε ένα μουσείο.

Παραγωγικότητα μπορεί να σημαίνει να δίνεις προτεραιότητα στις σχέσεις και σε πράγματα άσχετα με την εργασία σου, να επιβραδύνεις αρκετά ώστε να μείνεις για λίγο μόνη με τις σκέψεις σου, να ασκείς την επίγνωση. Με άλλα λόγια, να αγκαλιάζεις τις στιγμές του «να είσαι» απέναντι στο διαρκές «να κάνεις». Και το ωραίο είναι πως όλα αυτά σε βοηθούν να κάνεις και τη δουλειά σου καλύτερα, αφού μια γερή ψυχική ισορροπία και η αίσθηση σύνδεσης με τους άλλους έχουν τεράστια οφέλη στην απόδοση, ενώ η κοινωνική απομόνωση συνδέεται με το ακριβώς αντίθετο.

Αποσύνδεσε την αξία σου από τη δουλειά σου

Όταν η κοινωνία μας έχει προγραμματιστεί να πιστεύει πως η αξία μας είναι άμεσα δεμένη με το πόσα παράγουμε, πόσο σκληρά δουλεύουμε και πόσα καταφέρνουμε, είναι λογικό να νιώθεις ενοχές όταν δεν κάνεις τίποτα. Οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν κάποιου βαθμού ντροπή ή τύψεις όταν δεν παράγουν. Το πρόβλημα είναι πως, όταν δένεις την αυτοεκτίμησή σου με τον τίτλο ή την απόδοσή σου της εργασίας σου, μπαίνεις σ’ ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Νιώθεις στα ύψη όταν λάμπεις και σε επαινούν, και στα τάρταρα όταν υστερείς ή σε προσπερνούν.

Αυτό λέγεται υπό όρους αυτοεκτίμηση, όταν δηλαδή νιώθεις πολύτιμη μόνο αν συμβεί το τάδε ή το δείνα, αν πάρεις την προαγωγή, αν σου εμπιστευτούν το μεγάλο πρότζεκτ. Η αλήθεια όμως είναι πως η αξία σου δεν είναι υπό όρους. Αξίζεις να υπάρχεις απλώς και μόνο επειδή είσαι άνθρωπος και επειδή είσαι εδώ. Την επόμενη φορά που θα νιώσεις ένοχη επειδή δεν έχεις τη διάθεση ή την ενέργεια για σπουδαία πράγματα, θύμισε στον εαυτό σου πως δεν είσαι «τεμπέλα» που φροντίζεις την ψυχική σου υγεία. Σου αξίζει συμπόνια, ανεξάρτητα από το πόσα παράγεις.

Παραδέξου την ενοχή σου

Όταν σε κυριεύουν οι τύψεις της παραγωγικότητας, είναι εύκολο να μπεις σε μια σπείρα αρνητικής εσωτερικής κουβέντας, όπου κατηγορείς τον εαυτό σου πως είναι ανάξιος και τεμπέλης. Αυτή η συνεχής αρνητική κουβέντα συχνά οδηγεί σε χαμηλότερη αυτοεκτίμηση, περισσότερο άγχος, δυσκολίες στις σχέσεις, ακόμη και σε αδυναμία να πάρεις αποφάσεις, κάτι που τελικά πνίγει κι άλλο την παραγωγικότητά σου.

Μια απρόσμενα απελευθερωτική κίνηση είναι να παραδεχτείς την ενοχή σου σ’ αυτόν που σου ζητάει τη δουλειά. Υπάρχει κάτι λυτρωτικό στο να ομολογείς πως δυσκολεύεσαι, και οι άνθρωποι συνήθως εκτιμούν την ειλικρίνεια. Τις περισσότερες φορές μάλιστα είναι πρόθυμοι να βοηθήσουν, είτε προτείνοντας λύσεις είτε θυμίζοντάς σου όσα έχεις ήδη καταφέρει. Αν δεν νιώθεις άνετα να μιλήσεις σε κάποιον στο εργασιακό σου περιβάλλον, μίλα σε μια φίλη που θα σου θυμίσει την αξία σου και πως είναι απολύτως εντάξει να πάρεις λίγες ώρες ή μια ολόκληρη μέρα για να μην κάνεις τίποτα.

Πότε η ενοχή είναι δικαιολογημένη

Υπάρχει βιολογικός λόγος που νιώθουμε ενοχές. Όπως λίγο άγχος πριν από μια εξέταση μπορεί να σε σπρώξει να διαβάσεις ένα δεκαπεντάλεπτο παραπάνω, έτσι και η ενοχή μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε μια συμπεριφορά, να αναλογιστούμε, να αναλάβουμε ευθύνη και να αλλάξουμε πορεία. Όταν η ενοχή είναι δικαιολογημένη, μας κρατά συντονισμένες με την ηθική μας πυξίδα και τις προσωπικές μας αξίες. Όταν όμως είναι αποκομμένη από τις αξίες σου και αντανακλά απλώς ένα σύστημα που δεν διάλεξες ποτέ, όπως η κουλτούρα της συνεχούς υπερπροσπάθειας, τότε γίνεται αντιπαραγωγική.

Κάθε φορά λοιπόν που νιώθεις ένοχη επειδή δεν κάνεις τίποτα, ρώτησε τον εαυτό σου γιατί. Νιώθεις έτσι επειδή δεν φτάνεις τις δικές σου προσδοκίες, ή επειδή σου έχουν εμφυτεύσει την ιδέα πως αν δεν παράγεις δεν κάνεις το χρέος σου προς την κοινωνία; Σε κάθε περίπτωση, θύμισε στον εαυτό σου πως είναι εντάξει να ξεκουράζεσαι και να κάνεις όσα γεμίζουν το ποτήρι σου. Ακόμη κι αν κανείς δεν το επιβραβεύει φωναχτά, είναι από μόνο του βαθιά παραγωγικό.