Το ερώτημα γιατί ονειρευόμαστε έχει γοητεύσει φιλοσόφους και επιστήμονες εδώ και χιλιάδες χρόνια. Παρά την επιστημονική έρευνα σχετικά με τη λειτουργία των ονείρων, δεν υπάρχει ακόμη μια ξεκάθαρη απάντηση στο γιατί βλέπουμε όνειρα. Υπάρχουν πολλές θεωρίες αλλά και μεγάλη αβεβαιότητα σχετικά με την ερμηνεία των ονείρων.

Τι είναι το όνειρο;

Το όνειρο περιλαμβάνει εικόνες, σκέψεις και συναισθήματα που βιώνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου. Τα όνειρα μπορεί να είναι εξαιρετικά έντονα, πολύ συναισθηματικά, ασαφή, φευγαλέα, συγκεχυμένα ή ακόμη και βαρετά. Ορισμένα όνειρα είναι χαρούμενα, ενώ άλλα είναι τρομακτικά ή λυπηρά. Μερικές φορές τα όνειρα φαίνεται να έχουν μια σαφή αφήγηση, ενώ άλλα φαίνεται να μην έχουν κανένα νόημα.

Σίγουρα όμως μας επηρεάζουν και πολλές φορές ψάχνουμε να βρούμε γιατί είδαμε το συγκεκριμένο όνειρο και τη σημασία του.

Υπάρχουν πολλά πράγματα σχετικά με τα όνειρα και τον ύπνο που δεν γνωρίζουμε, αλλά αυτό που γνωρίζουν οι επιστήμονες είναι ότι σχεδόν όλοι ονειρεύονται κάθε φορά που κοιμούνται, συνολικά για περίπου δύο ώρες τη νύχτα, είτε το θυμούνται όταν ξυπνούν είτε όχι. Πέρα όμως από το τι περιλαμβάνει ένα συγκεκριμένο όνειρο, υπάρχει το ερώτημα γιατί ονειρευόμαστε εξαρχής.

Ο ρόλος των ονείρων

Ορισμένες από τις πιο γνωστές θεωρίες των ονείρων υποστηρίζουν ότι η λειτουργία των ονείρων βοηθάει στην:

  • Εμπέδωση αναμνήσεων
  • Επεξεργασία συναισθημάτων.
  • Έκφραση βαθύτερων επιθυμιών.
  • Προετοιμασία αντιμετώπισης πιθανών κινδύνων.

Πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι ονειρευόμαστε λόγω ενός συνδυασμού των παραπάνω λόγων. Επιπλέον, ενώ πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι τα όνειρα είναι απαραίτητα για την ψυχική, συναισθηματική και σωματική ευεξία, άλλοι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα όνειρα δεν εξυπηρετούν κανέναν πραγματικό σκοπό.

Το συμπέρασμα είναι ότι, ενώ έχουν προταθεί πολλές θεωρίες, δεν έχει προκύψει ένα γενικώς αποδεκτό συμπέρασμα σχετικά με το γιατί ονειρευόμαστε.

Κατά τη διάρκεια διαφορετικών φάσεων του ύπνου τα όνειρα μπορεί να εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Τα πιο ζωντανά όνειρα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του ύπνου REM, και αυτά είναι τα όνειρα που είναι πιο πιθανό να ανακαλέσουμε. Ονειρευόμαστε επίσης κατά τη διάρκεια του ύπνου non-REM, αλλά αυτά τα όνειρα συνήθως δεν τα θυμόμαστε και έχουν πιο αδιάφορο περιεχόμενο.

Άλλες θεωρίες που προσπαθούν να εξηγήσουν γιατί ονειρευόμαστε

  • Μια θεωρία υποστηρίζει ότι τα όνειρα είναι το αποτέλεσμα της προσπάθειας του εγκεφάλου μας να ερμηνεύσει εξωτερικά ερεθίσματα (όπως το γάβγισμα ενός σκύλου, η μουσική ή το κλάμα ενός μωρού) κατά τη διάρκεια του ύπνου.
  • Μια άλλη θεωρία χρησιμοποιεί μια μεταφορά για να εξηγήσει τα όνειρα, σημειώνοντας ότι τα όνειρα χρησιμεύουν για να «καθαρίσουν« την ακαταστασία του μυαλού, ανανεώνοντας τον εγκέφαλο για την επόμενη μέρα.
  • Η θεωρία της αντίστροφης μάθησης υποστηρίζει ότι ονειρευόμαστε για να ξεχάσουμε. Ο εγκέφαλός μας έχει χιλιάδες νευρωνικές συνδέσεις μεταξύ των αναμνήσεων – πάρα πολλές για να τις θυμόμαστε όλες – και ότι το όνειρο είναι μέρος αυτών των συνδέσεων.
  • Σύμφωνα με τη θεωρία της συνεχούς ενεργοποίησης, ονειρευόμαστε για να κρατήσουμε τον εγκέφαλο ενεργό όσο κοιμόμαστε, προκειμένου να συνεχίσει να λειτουργεί σωστά.

Αγχωτικά όνειρα

Οι στρεσογόνες εμπειρίες τείνουν να εμφανίζονται με μεγάλη συχνότητα στα όνειρά μας. Τα όνειρα που προκαλούν άγχος περιγράφονται πολλές φορές ως θλιβερά, τρομακτικά και εφιαλτικά. Οι ειδικοί δεν κατανοούν πλήρως πώς ή γιατί μια συγκεκριμένη αγχωτική κατάσταση καταλήγει στα όνειρά μας, αλλά τα αγχωτικά όνειρα και η ψυχική υγεία φαίνεται να συμβαδίζουν.

  • Το καθημερινό άγχος εμφανίζεται στα όνειρα. Έρευνες έχουν δείξει ότι όσοι βιώνουν μεγαλύτερα επίπεδα ανησυχίας στη ζωή τους και τα άτομα που έχουν διαγνωστεί με διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD) αναφέρουν μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση σε εφιάλτες.
  • Οι διαταραχές της ψυχικής υγείας μπορεί επίσης να συμβάλλουν στα αγχωτικά όνειρα. Τα άτομα με διαταραχές ψυχικής υγείας, όπως το άγχος, η διπολική διαταραχή και η κατάθλιψη, τείνουν να βλέπουν πιο αγχωτικά όνειρα, καθώς και γενικότερα να δυσκολεύονται να κοιμηθούν.
  • Η ανησυχία κάποιου μπορεί να αντικατοπτρίζεται στα όνειρα. Τα όνειρα μπορεί να είναι η προσπάθεια του εγκεφάλου να βοηθήσει το άτομο αυτό να αντιμετωπίσει και να κατανοήσει τις στρεσογόνες εμπειρίες που βιώνει.

Ενώ υπάρχουν πολλές θεωρίες για το γιατί ονειρευόμαστε, χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να κατανοήσουμε πλήρως το σκοπό των ονείρων. Τα όνειρα πιθανότατα εξυπηρετούν διάφορους σκοπούς και δεν είναι υπάρχει μόνο μία θεωρία που να είναι σωστή.

Γνωρίζοντας ότι τόσα πολλά παραμένουν αβέβαια σχετικά με το γιατί ονειρευόμαστε, μπορούμε να αισθανθούμε ελεύθεροι να δούμε τα δικά μας όνειρα υπό το πρίσμα που μας ταιριάζει καλύτερα.

Εάν ανησυχείς για τα όνειρά σου ή βλέπεις συχνούς εφιάλτες που σε εμποδίζουν να κοιμηθείς ήρεμα, μπορείς να συμβουλευτείς τον γιατρό σου ή έναν ειδικό ύπνου για να σε βοηθήσει να το αντιμετωπίσεις.

Πηγές: Social Cognitive and Affective Neuroscience Journal, Frontiers in Psychology Journal, Neuroscience & Biobehavioral Reviews – Journal – Elsevier, Frontiers in Psychology Journal