Πόσες φορές σου έχουν πει «η ευτυχία είναι επιλογή»; Αν κάθε φορά που το άκουγες έπαιρνες κι ένα ευρώ, μάλλον θα είχες ήδη γεμίσει τον κουμπαρά σου. Σίγουρα κάποια στιγμή κάποιος στη ζωή σου το έχει ξεστομίσει. Κι αν αυτή η φράση σε έκανε ποτέ να νιώσεις άσχημα με τον εαυτό σου, να ξέρεις πως δεν είσαι η μόνη.

Είναι αλήθεια πως μπορούμε να επιλέξουμε πώς θα αντιδράσουμε σε όσα μας συμβαίνουν. Αυτό όμως που σπάνια μπορούμε να επιλέξουμε είναι οι ίδιες οι καταστάσεις. Κι έτσι, η ευτυχία μας δεν εξαρτάται ποτέ εξ ολοκλήρου από εμάς. Πότε λοιπόν είναι κάτι που μπορείς πραγματικά να επιλέξεις και πότε ξεφεύγει εντελώς από τον έλεγχό σου; Ας το δούμε μαζί.

Τι μπορείς πραγματικά να επιλέξεις

Φαντάσου πως πήρες έναν κακό βαθμό σε μια εξέταση ή μια όχι και τόσο καλή αξιολόγηση στη δουλειά. Από τη μία, μπορείς να βυθιστείς στην αυτολύπηση και να ρίξεις το φταίξιμο σ’ όλους τους εξωτερικούς παράγοντες. Από την άλλη, μπορείς να πάρεις το μάθημά σου και να σκεφτείς ήρεμα τι βοήθεια χρειάζεσαι ώστε την επόμενη φορά να τα πας καλύτερα.

Σε μια τέτοια στιγμή μπορείς τουλάχιστον να επιλέξεις να μη βυθιστείς στη δυστυχία, κάτι που είναι εντελώς διαφορετικό από το να επιλέξεις να είσαι ευτυχισμένη. Το να κρατάς θετική στάση μπροστά στις δυσκολίες είναι, στην πραγματικότητα, μια δεξιότητα που μπορείς να εξασκήσεις και να καλλιεργήσεις.

Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η έννοια της ψυχικής ανθεκτικότητας. Έχει αποδειχθεί πως αποτελεί καθρέφτη καλής ψυχικής υγείας. Σημαίνει την ικανότητα να συνεχίζεις παρά τις δύσκολες συνθήκες και λειτουργεί ακόμη και ως ασπίδα απέναντι σε μελλοντικές ψυχικές δυσκολίες. Το πιο όμορφο είναι πως πρόκειται για χαρακτηριστικό που μπορείς να αναπτύξεις και να ενισχύσεις. Με αυτή την έννοια, μπορείς όντως να «επιλέξεις» να γίνεις πιο ανθεκτική κι αυτό πολύ πιθανόν να αυξήσει την ευτυχία σου στην πορεία.

Η ευτυχία αντανακλά επίσης τη σχέση που έχεις με τον ίδιο σου τον εαυτό. Όταν κάνεις κάτι λάθος, ταλαιπωρείς τον εαυτό σου για μέρες ολόκληρες ή του δίνεις συγχώρεση, αναγνωρίζοντας πως όλοι κάνουμε λάθη; Όταν σου τύχει κάτι δυσάρεστο, κάθεσαι και καταριέσαι τον κόσμο που σε αδίκησε ή σηκώνεσαι από την καρέκλα σου και ψάχνεις τρόπο να φτιάξεις την κατάσταση;

Αν υπάρχει κάτι που μπορείς πράγματι να κάνεις για σένα ή για τους γύρω σου ώστε να καλυτερέψουν τα πράγματα, τότε το να επιλέξεις να το κάνεις είναι μια κίνηση που στηρίζει την ευτυχία σου. Το να μαθαίνεις να φέρεσαι στον εαυτό σου με συγχώρεση και κατανόηση και μετά να επιλέγεις να το κάνεις, μπορεί να σε πάει πολύ μπροστά.

Έτσι, παρότι το «η ευτυχία είναι επιλογή» είναι μια κούφια και μυωπική φράση που σε κάνει να νομίζεις πως δεν επιτρέπεται ποτέ να νιώσεις δυστυχισμένη, ισχύει πως μπορείς να παίρνεις αποφάσεις στη ζωή σου που κάνουν την ευτυχία πιο εύκολη.

Τι είναι τελικά η ευτυχία

Είναι δύσκολο να εξηγήσεις τι ακριβώς είναι η ευτυχία, γιατί για τον καθένα μας έχει διαφορετικό πρόσωπο. Είναι το να μην έχεις τίποτα να παραπονεθείς; Το να βρίσκεσαι σχεδόν πάντα σε καλή διάθεση; Μήπως είναι η οικονομική σιγουριά, μια σταθερή σχέση ή μια παρέα γεμάτη φίλους; Η αλήθεια είναι πως μπορεί να είναι όλα αυτά μαζί. Δεν έχουμε όλοι τον ίδιο ορισμό για την ευτυχία.

Γι’ αυτό ακριβώς δεν έχει κανένα νόημα να κρίνουμε τους άλλους επειδή ορίζουν την ευτυχία διαφορετικά από εμάς ή επειδή δεν είναι χαρούμενοι ενώ εμείς θεωρούμε πως θα έπρεπε. Δεν χρειάζεται να υπάρχει κάτι ορατά «στραβό» για να μην είναι κάποιος ευτυχισμένος. Ποτέ δεν ξέρουμε στ’ αλήθεια τι περνάει ο διπλανό μας και τι επηρεάζει τη διάθεσή του.

Αυτό σημαίνει πως, ακόμη κι όταν όλα δείχνουν τέλεια απ’ έξω, υπάρχουν πάντα αμέτρητοι λόγοι για τους οποίους τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται. Ποιες είμαστε εμείς για να αποφασίσουμε ποιος αξίζει να είναι χαρούμενος και ποιος όχι, τη στιγμή που δεν ξέρουμε τι πραγματικά περνάει αυτός ο άνθρωπος;

Κι ένα ακόμη που αξίζει να κρατήσεις. Αυτά που σε κάνουν εσένα ευτυχισμένη δεν είναι απαραίτητα αυτά που κάνουν ευτυχισμένο κάποιον άλλον. Για σένα ίσως το κλειδί να είναι η οικονομική σταθερότητα, ενώ για μια φίλη σου πιο πολύτιμο να είναι ένα δίκτυο ανθρώπων που τη στηρίζουν. Και τα δύο είναι απολύτως σεβαστά κι ακριβώς γι’ αυτό ο ορισμός της ευτυχίας αλλάζει από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Όταν η ευτυχία δεν είναι επιλογή

Υπάρχουν όμως καταστάσεις στις οποίες το «διάλεξε να είσαι ευτυχισμένη» δεν είναι ούτε ρεαλιστικό, ούτε εφικτό.

Σκέψου την κατάθλιψη. Όταν κάποια ζει με κατάθλιψη, δεν μπορεί απλώς να «επιλέξει» να είναι χαρούμενη. Η κατάθλιψη συνοδεύεται από επίμονα χαμηλή διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος ακόμη και για πράγματα που κανονικά αγαπάς, βαθιά αίσθηση απελπισίας και, στις πιο βαριές της μορφές, σκέψεις που βάζουν σε κίνδυνο την ίδια τη ζωή. Το να πεις σ’ έναν άνθρωπο με κατάθλιψη πως «η ευτυχία είναι επιλογή» ουσιαστικά ακυρώνει όλα όσα τόσο δύσκολα βιώνει. Αλήθεια, πιστεύουμε πως κάποια διάλεξε να νιώθει έτσι; Πως αν είχε την «επιλογή» της ευτυχίας θα προτιμούσε να μην την πάρει; Κανείς δεν θέλει να έχει κατάθλιψη. Αν ξέρεις λοιπόν κάποια που την περνάει, σε παρακαλώ μην της πεις ποτέ αυτή τη φράση. Για εκείνη, η ευτυχία είναι ένας απρόσιτος στόχος μέχρι να περάσει το επεισόδιο και κανείς δεν μπορεί με τη θέλησή του και μόνο να βγει από εκεί.

Σκέψου επίσης πόσο δύσκολο είναι να είσαι χαρούμενη όταν δεν ξέρεις αν θα έχεις χρήματα το επόμενο γεύμα ή αν θα προλάβεις να πληρώσεις το νοίκι αυτόν τον μήνα. Βάζοντας την «επιλογή» στο κέντρο των πάντων, κάνουμε τα πράγματα ασπρόμαυρα, ή είσαι ευτυχισμένη ή δεν είσαι. Όμως η ζωή δεν είναι τόσο απλή. Στην πραγματικότητα η ευτυχία είναι ένα ολόκληρο φάσμα και όχι ένα μοναδικό σημείο, κάτι που η φράση «η ευτυχία είναι επιλογή» αδυνατεί να αναγνωρίσει. Το να την πεις σε κάποια που ζει από τη μία πληρωμή στην άλλη είναι αστόχαστο και σκληρό. Εδώ φαίνεται καθαρά η διαφορά ανάμεσα στην ανθεκτικότητα και στην ευτυχία, ανάμεσα στο να βγάζεις το καλύτερο από μια άσχημη κατάσταση και στο να νιώθεις αληθινά ευτυχισμένη.

Δύσκολα θα έλεγε κανείς σε κάποια που παλεύει με μια σοβαρή ασθένεια πως «πρέπει» να είναι χαρούμενη. Κι όμως, αυτό ακριβώς υπονοεί το «η ευτυχία είναι επιλογή». Η ανθεκτικότητα απέναντι σε μια τρομακτική διάγνωση έχει αποδειχθεί πως βελτιώνει ακόμη και την έκβαση της υγείας. Όμως το να παραμένεις αισιόδοξη, να βλέπεις τις προκλήσεις ως ευκαιρία να μεγαλώσεις και να στηρίζεσαι στις δικές σου δυνάμεις δεν είναι το ίδιο με την ευτυχία. Αντί λοιπόν να πεις σε κάποια που ζει με μια χρόνια ασθένεια αυτή την κούφια φράση, θύμισέ της πόσο δυνατή είναι και πόσο σημαίνει για σένα. Έτσι θα τη βοηθήσεις να εστιάσει στα θετικά, χωρίς το παράλογο βάρος να «οφείλει» να είναι ευτυχισμένη.

Υπάρχουν επίσης άνθρωποι που αντιμετωπίζουν δυσκολίες τις οποίες οι υπόλοιπες δεν θα νιώσουμε ποτέ, όπως οι διακρίσεις, ο ρατσισμός και ο αυξημένος κίνδυνος για οικονομική και ψυχική επιβάρυνση. Φυσικά και μπορεί κανείς να είναι ευτυχισμένος ανήκοντας σε μια ομάδα που δέχεται διακρίσεις, θα ήταν παράλογο να ισχυριστούμε το αντίθετο. Το να πετάξεις όμως το «η ευτυχία είναι επιλογή» σε κάποιον που μόλις σου περιέγραψε ένα περιστατικό αδικίας αγνοεί όλους αυτούς τους παράγοντες και, στην ουσία, ρίχνει το βάρος στον άνθρωπο που αδικήθηκε αντί σε εκείνον που αδίκησε. Είναι σαν να λες «εσύ έπρεπε να αντιδράσεις διαφορετικά» αντί για «δεν έπρεπε να σου το κάνουν αυτό». Αν λοιπόν μια φίλη σου μοιραστεί κάτι τέτοιο, προσπάθησε να καταλάβεις τι πέρασε και στάσου δίπλα της. Λέξεις όπως «αυτό ακούγεται απαίσιο», «λυπάμαι πολύ που σου συνέβη» ή «δεν σου άξιζε αυτό» χτίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα για το αύριο.

Να είσαι τρυφερή, πρώτα με τον εαυτό σου

Η αλήθεια είναι απλή. Μπορείς όντως να κάνεις επιλογές που κάνουν τη ζωή σου καλύτερη και πιο χαρούμενη, αλλά η ευτυχία δεν είναι ένα κουμπί που πατάς όποτε σου καπνίσει. Κι αν αυτόν τον καιρό κουβαλάς κάτι βαρύ, να ξέρεις πως δεν χρειάζεται να το αντέξεις μόνη σου. Το να μιλήσεις σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι ή σ’ έναν ειδικό δεν είναι αδυναμία, είναι από τις πιο γενναίες επιλογές που υπάρχουν.

Πάνω απ’ όλα, να είσαι τρυφερή με τον εαυτό σου και με τις γυναίκες γύρω σου. Καμιά μας δεν ξέρει ακριβώς τι κουβαλάει η διπλανή της και μια κουβέντα κατανόησης αξίζει πάντα περισσότερο από ένα εύκολο «διάλεξε να χαμογελάς».