Σου έχει τύχει ποτέ να πετύχεις κάτι σπουδαίο και, αντί για χαρά, να σε πλημμυρίσει μια παράξενη ενοχή; Να ανέβεις ένα σκαλοπάτι στη δουλειά, να κλείσεις μια συμφωνία που δούλεψες μήνες για να την κερδίσεις ή απλώς να μοιραστείς μια καλή σου είδηση και ξαφνικά ο αέρας γύρω σου να γίνει πιο βαρύς; Αν ναι, τότε ίσως έχεις γνωρίσει από πρώτο χέρι αυτό που οι ειδικοί ονομάζουν σύνδρομο της ψηλής παπαρούνας.

Με απλά λόγια, μιλάμε για εκείνη τη στιγμή που δέχεσαι σκληρή κριτική ακριβώς επειδή τα καταφέρνεις και ξεχωρίζεις. Όπως εξηγoύν οι ειδικοί, το σύνδρομο εμφανίζεται όταν κάποιος τιμωρείται κοινωνικά για το ότι πάει καλά. Και προσοχή, δεν πρόκειται απλώς για ζήλια. Μια ειδικός ψυχικής υγείας το περιγράφει σαν ένα είδος κοινωνικού κλαδέματος. Όταν μια γυναίκα λάμπει επειδή είναι φιλόδοξη και ταλαντούχα, γεννιέται γύρω της η επιθυμία να κοπεί λίγο αυτή η λάμψη, να μαζευτεί ο εγωισμός της και να ισιώσει το έδαφος ώστε να μοιάζουν όλοι ίδιοι.

Ο όρος είναι γνωστός κυρίως στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, ενώ αλλού τον συναντάς με άλλα ονόματα, όπως κουλτούρα ακύρωσης, διακριτικό κράξιμο της επιτυχίας ή απλώς «μισητοί». Η ιστορία του πάντως πάει πολύ πίσω, μέχρι την αρχαία Ρώμη. Λέγεται πως ένας τυραννικός βασιλιάς, θέλοντας να δείξει στον γιο του πώς να αντιμετωπίζει όσους αντιστέκονταν στην εξουσία του, βγήκε στον κήπο και έκοψε τα κεφάλια από τις πιο ψηλές παπαρούνες. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο. Ό,τι ξεχωρίζει, κόβεται.

Γιατί όμως κάποιοι νιώθουν την ανάγκη να σε ρίξουν;

Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβεται ο φόβος μήπως μείνουν στη σκιά σου και ο τρόμος της σύγκρισης που τους κάνει να νιώθουν αποτυχημένοι δίπλα σου. Πολλές φορές όλα ξεκινούν από τη δική τους ανασφάλεια για όσα δεν έχουν καταφέρει. Υποβαθμίζοντας τη δική σου επιτυχία, νιώθουν λιγότερο μικροί. Κι επειδή είναι πάντα πιο εύκολο να το κάνεις παρέα, συχνά κάποιοι ενώνονται για να κόψουν μαζί την ψηλή παπαρούνα, ειδικά όταν οι περισσότεροι γύρω έχουν μείνει στάσιμοι.

Το πιο περίεργο είναι ότι αυτό το φαινόμενο εμφανίζεται παντού. Στον εργασιακό σου χώρο μπορεί να μεταφράζεται σε σχόλια του τύπου πως κάτι θα είχες παραπάνω, κάποιο κρυφό πλεονέκτημα, για να φτάσεις εκεί που έφτασες. Κάποιες φορές μάλιστα άνθρωποι σε ανώτερες θέσεις σε προσπερνούν σε προαγωγές, ακριβώς επειδή η δική σου άνοδος τους κάνει να νιώθουν ανασφαλείς. Μέσα στις φιλίες παίρνει τη μορφή του υποτιθέμενου κομπλιμέντου που στην ουσία σε μειώνει, ή της αίσθησης ότι μένεις απ’ έξω και ότι οι επιτυχίες σου δεν γιορτάζονται με την ίδια θέρμη όπως των άλλων. Ακόμα και μέσα στην οικογένεια μπορεί να νιώθεις το μαύρο πρόβατο, να σε κρατούν σε απόσταση, να σε ξεχνούν στο group chat ή να θεωρούν δεδομένο ότι δεν θες να συμμετέχεις σε κάτι. Και φυσικά υπάρχει το διαδίκτυο, όπου άνθρωποι που μετά βίας σε ξέρουν σε επικρίνουν σκληρά, γιατί η ανωνυμία τους δίνει το θράσος να γίνουν πιο επιθετικοί απ’ όσο θα τολμούσαν ποτέ από κοντά.

Αυτό που κάνει το σύνδρομο τόσο άδικο είναι ότι χτυπάει ακριβώς τις αρετές που υποτίθεται πως θαυμάζουμε όλοι, δηλαδή το ταλέντο, τη φιλοδοξία και την καινοτομία. Κι όταν χτυπιούνται αυτά, χτυπιέται και η ψυχική σου ισορροπία. Μπορεί να νιώσεις άγχος, να απομονωθείς ή να αρχίσεις να βάζεις φρένο στον εαυτό σου. Το πιο επικίνδυνο είναι όταν αρχίζεις να μαζεύεις τα όνειρά σου για να χωρέσεις, να μικραίνεις μόνη σου για να γίνεις πιο αρεστή και να ταιριάξεις στο καλούπι.

Σκέψου το παράδειγμα μιας επιχειρηματίας που έζησε την καλύτερη χρονιά της καριέρας της. Είχε δουλέψει σκληρά, με επιμονή και πείσμα, και επιτέλους είδε τους κόπους της να ανταμείβονται. Αντί όμως για ένα συγχαρητήρια, ο λογιστής της σχολίασε τα χρήματα που έβγαλε και την αποκάλεσε με χλεύη «πλούσια ξιπασμένη». Έμεινε άναυδη και ένιωσε εντελώς χαμένη, γιατί ήξερε ότι κάθε ευρώ το είχε κερδίσει με τη θέληση και τη δουλειά της. Το σχόλιο χτύπησε την αυτοεκτίμησή της και την έβαλε να αμφισβητεί τον εαυτό της, ενώ ταυτόχρονα ένιωθε θυμό και απογοήτευση που δεν στάθηκε εκείνη τη στιγμή να βάλει τον άλλον στη θέση του.

Η καλή είδηση είναι ότι υπάρχουν τρόποι να σταθείς όρθια όταν κάποιος προσπαθεί να σε κλαδέψει. Το πρώτο βήμα είναι να μιλήσεις σε ανθρώπους που αγαπάς. Όταν κάτι σε στοιχειώνει και το ξαναπαίζεις ξανά και ξανά στο μυαλό σου, το να το μοιραστείς με φίλους και οικογένεια σε βοηθάει να το επεξεργαστείς. Η έρευνα άλλωστε δείχνει ότι η κοινωνική στήριξη μειώνει το άγχος και ανεβάζει τη διάθεση. Το δεύτερο βήμα είναι να μιλήσεις και για τον εαυτό σου. Δεν έχεις μόνο το δικαίωμα να υπερασπιστείς τα όριά σου, έχεις και την ευθύνη να δείξεις στους άλλους πώς περιμένεις να σου φέρονται. Στο παράδειγμά μας, η επιχειρηματίας τελικά σταμάτησε τη συνεργασία με τον λογιστή της, γιατί η συμπεριφορά του την επηρέαζε αρνητικά.

Εξίσου σημαντικό είναι να επικοινωνείς με σαφήνεια και επαγγελματισμό. Όταν εκφράζεσαι ήρεμα και ξεκάθαρα, δημιουργείς έναν χώρο διαύγειας και αποδοχής και τότε βλέπεις πόσο ενδυναμώνεις τον ίδιο σου τον εαυτό. Και κάτι ακόμα. Αξίζει να σταθείς λίγο και να αναλογιστείς τις δικές σου αντιδράσεις, χωρίς να τιμωρήσεις τον εαυτό σου. Στη στιγμή της έντασης σπάνια χειριζόμαστε τα πράγματα ιδανικά. Αν αναγνωρίσεις τι θα μπορούσες να είχες κάνει διαφορετικά, την επόμενη φορά θα είσαι πιο έτοιμη να θέσεις τα όριά σου, ίσως ζητώντας μια ειλικρινή συγγνώμη ως προϋπόθεση για να συνεχίσετε.

Στο τέλος της ημέρας, θυμήσου ένα πράγμα. Η παπαρούνα δεν φταίει που ψήλωσε. Φταίνε τα χέρια που θέλουν να την κόψουν. Εσύ συνέχισε να μεγαλώνεις, να ανθίζεις και να λάμπεις, γιατί ο κόσμος έχει ανάγκη από γυναίκες που τολμούν να ξεχωρίζουν.