Σκέψου το πρωινό σου σήμερα. Ο καφές που έφτιαξες σχεδόν στον αυτόματο, το σπίτι που σε υποδέχτηκε άλλη μια μέρα, ο άνθρωπος που σου είπε καλημέρα, η εργασία σου που σε περίμενε. Πόσα από όλα αυτά τα πρόσεξες πραγματικά; Μάλλον κανένα. Κι αυτό δεν σε κάνει αχάριστη, σε κάνει απλώς άνθρωπο. Ο εγκέφαλός μας είναι φτιαγμένος να συνηθίζει τα πάντα, ακόμη και τα πιο όμορφα.

Υπάρχει όμως ένας τρόπος να σπάσεις αυτή τη συνήθεια. Και το πιο ενδιαφέρον είναι πως δεν σου ζητάει να μετρήσεις τις ευλογίες σου, αλλά το ακριβώς αντίθετο. Σου ζητάει να τις σβήσεις για ένα λεπτό.

Η ψυχολογία πίσω από το «δεδομένο»

Οι ψυχολόγοι ονομάζουν ηδονική προσαρμογή τον μηχανισμό που μας κάνει να συνηθίζουμε ό,τι μας συμβαίνει, καλό ή κακό. Είναι ένας ευεργετικός μηχανισμός όταν περνάμε δύσκολα, γιατί χάρη σε αυτόν ο πόνος ξεθωριάζει με τον καιρό. Έχει όμως και το τίμημά του. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ξεθωριάζει και η χαρά. Η σχέση που κάποτε σου έφερνε πεταλούδες γίνεται καθημερινότητα, η δουλειά που πανηγύρισες όταν την πήρες γίνεται ρουτίνα, το σπίτι που ονειρεύτηκες γίνεται απλώς ο χώρος όπου αφήνεις τα κλειδιά σου.

Κι έτσι φτάνουμε να παραπονιόμαστε ακριβώς για εκείνα που κάποτε ευχόμασταν να αποκτήσουμε.

Η άσκηση που δουλεύει ανάποδα

Εδώ μπαίνει στην εικόνα μια τεχνική της θετικής ψυχολογίας με το όνομα νοητική αφαίρεση. Αντί να σκεφτείς τι έχεις, φαντάζεσαι για λίγο πως δεν το απέκτησες ποτέ. Πως εκείνη η συνέντευξη δεν πήγε ποτέ καλά. Πως εκείνο το βράδυ δεν γνώρισες ποτέ τον σύντροφό σου. Πως η φίλη που σου στέκεται σε όλα δεν μπήκε ποτέ στη ζωή σου.

Η ιδέα δεν βγήκε από κάποιο βιβλίο αυτοβοήθειας, αλλά από το σινεμά. Οι ερευνητές μιας μελέτης του 2008 εμπνεύστηκαν από την κλασική χριστουγεννιάτικη ταινία It’s a Wonderful Life, όπου ο ήρωας βλέπει πώς θα ήταν ο κόσμος αν δεν είχε γεννηθεί ποτέ, και επιστρέφει στη ζωή του με μάτια πλημμυρισμένα ευγνωμοσύνη. Στα πειράματά τους, όσοι φαντάστηκαν πως ένα ευτυχές γεγονός της ζωής τους δεν είχε συμβεί ποτέ ένιωσαν στη συνέχεια περισσότερα θετικά συναισθήματα από όσους απλώς το θυμήθηκαν. Η απουσία, έστω και φανταστική, ξυπνάει κάτι που η απλή ανάμνηση αφήνει κοιμισμένο.

Γιατί δεν είναι άλλο ένα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης

Ίσως αναρωτηθείς σε τι διαφέρει από το να γράφεις κάθε βράδυ τρία πράγματα για τα οποία είσαι ευγνώμων. Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η λίστα ευγνωμοσύνης, όσο πολύτιμη κι αν είναι, μπορεί με τον καιρό να γίνει κι αυτή ρουτίνα, άλλη μια υποχρέωση που τσεκάρεις μηχανικά. Η νοητική αφαίρεση δεν σου ζητά να επιβεβαιώσεις ό,τι ήδη ξέρεις, σε βάζει να ζήσεις για λίγες στιγμές ένα σενάριο απώλειας, χωρίς να χάσεις τίποτα στ’ αλήθεια. Είναι σαν μια μικρή πρόβα, που σε επιστρέφει στο παρόν με άλλη ματιά.

Να είσαι πάντως ρεαλίστρια με τις προσδοκίες σου. Οι έρευνες μέτρησαν το πώς ένιωθαν οι άνθρωποι αμέσως μετά την άσκηση, όχι για πόσο κράτησε αυτή η αίσθηση. Είναι λοιπόν ένα ωραίο εργαλείο για τη στιγμή, όχι μαγική συνταγή μόνιμης ευτυχίας.

Δοκίμασέ το τώρα, θέλει μόνο ένα λεπτό

Η καλύτερη στιγμή για την άσκηση είναι, όσο παράξενο κι αν ακούγεται, η στιγμή της γκρίνιας. Εκεί που πιάνεις τον εαυτό σου να λέει «βαρέθηκα αυτή τη δουλειά» ή «με έχει κουράσει αυτή η κατάσταση», εκεί σταμάτα.

Διάλεξε αυτό ακριβώς που σε ενοχλεί και φαντάσου πως χάνεται, όχι επειδή το άφησες εσύ, αλλά από κάτι έξω από σένα. Η εργασία σου καταργείται, ο άνθρωπός σου μετακομίζει στην άλλη άκρη του κόσμου, η γειτονιά σου αλλάζει για πάντα. Το «όχι με δική σου επιλογή» έχει σημασία, γιατί όταν φαντάζεσαι πως εσύ αποφασίζεις να φύγεις, το συναίσθημα είναι εντελώς διαφορετικό, σχεδόν ανακουφιστικό. Εδώ θέλουμε το αντίθετο, να νιώσεις για λίγο το κενό.

Μείνε σε αυτή την εικόνα μερικές ανάσες. Πώς θα ήταν τα πρωινά σου, οι μέρες σου, τα βράδια σου. Και μετά γύρνα πίσω. Τίποτα δεν άλλαξε γύρω σου, κάτι όμως πιθανότατα άλλαξε μέσα σου. Το παράπονο δεν εξαφανίστηκε, αλλά μπήκε σε άλλη κλίμακα.

Αν θες να το κάνεις συνήθεια, κόλλησέ το πάνω σε κάτι που ήδη κάνεις κάθε μέρα, στο πρώτο φλιτζάνι καφέ, στο βούρτσισμα των δοντιών, στη διαδρομή για τη δουλειά. Ένα λεπτό είναι, πάντα χωράει.

Και μετά τι;

Το ένα λεπτό δεν είναι το τέλος, είναι η αρχή. Η αξία της άσκησης φαίνεται σε αυτό που κάνεις μετά. Αν συνειδητοποίησες πόσο σημαντικός είναι για σένα ένας άνθρωπος, πες του το, σήμερα, όχι κάποια στιγμή. Αν κατάλαβες πως η δουλειά σου, με όλα της τα βάρη, σου δίνει πράγματα που δεν θες να χάσεις, ίσως αξίζει να φροντίσεις αυτά που σε φθείρουν σε αυτήν αντί να τα αφήνεις να μαζεύονται.

Όλες μας λέμε καμιά φορά πως θα τα παρατούσαμε όλα, τη δουλειά, την πόλη, τη ρουτίνα. Είναι εύκολο να το λες όσο ξέρεις πως δεν θα συμβεί. Το ένα λεπτό της νοητικής αφαίρεσης σε αφήνει να ρίξεις μια ματιά σε εκείνο το «τι θα γινόταν αν», με ασφάλεια, και να γυρίσεις πίσω πιο ελαφριά. Γιατί τελικά, το να εκτιμάς όσα έχεις δεν είναι θέμα τύχης. Είναι θέμα οπτικής, και η οπτική εξασκείται.