Γνωρίζεις ότι ένα από τα πιο δυνατά εργαλεία στην επικοινωνία σου δεν είναι αυτά που λες αλλά αυτά που λες με τα μάτια σου; Η οπτική επαφή είναι μια από τις πιο πολύτιμες κοινωνικές δεξιότητες που μπορείς να αναπτύξεις και μελέτες έχουν δείξει πως η σωστή χρήση της μας κάνει να φαινόμαστε πιο αξιόπιστες, πιο σίγουρες, πιο έξυπνες και πολύ πιο αξέχαστες. Το καλό νέο είναι πως με λίγη εξάσκηση μπορείς να βελτιωθείς σημαντικά. Το πρώτο βήμα είναι να γνωρίσεις τα πιο συνηθισμένα λάθη ώστε να τα αποφεύγεις.

Όταν αποφεύγεις τελείως το βλέμμα

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε είναι να αποφεύγουμε εντελώς την οπτική επαφή. Συχνά συμβαίνει επειδή απλά νιώθουμε αμηχανία όταν κοιτάμε κάποιον στα μάτια. Έρευνες δείχνουν επίσης πως όσοι έχουν κοινωνικό άγχος έχουν έντονο φόβο της άμεσης οπτικής επαφής. Όμως, ανεξάρτητα από την αιτία, η εικόνα που δίνεις δεν είναι καλή. Είτε πρόκειται για ντροπαλότητα, νεύρα ή απλή αμηχανία, το να αποφεύγεις το βλέμμα του άλλου μπορεί χωρίς να το θες να δηλώνει αδιαφορία, ανασφάλεια ή ακόμη και έλλειψη ειλικρίνειας.

Όταν κοιτάς υπερβολικά έντονα

Στο άλλο άκρο βρίσκεται το έντονο και διαπεραστικό βλέμμα. Αν κοιτάς κάποιον χωρίς να αφήνεις τα μάτια σου να αναπαυτούν, η εμπειρία γίνεται ενοχλητική για τον άλλον. Ως άνθρωποι περιμένουμε φυσικά διαλείμματα στο βλέμμα, και όταν αυτά δεν υπάρχουν αρχίζουμε να αμφισβητούμε τις προθέσεις του άλλου. Επίσης, αξίζει να ξέρεις πως το επίμονο, ορθάνοιχτο βλέμμα συχνά συνδέεται υποσυνείδητα με θυμό ή ακόμη και επιθετική συμπεριφορά, ακόμη κι αν δεν είναι αυτή η πρόθεσή σου.

Όταν εστιάζεις αλλού

Όσοι προσπαθούν να αποφύγουν το βλέμμα συχνά μετατοπίζουν την προσοχή τους σε άλλα σημεία του προσώπου ή του σώματος. Ίσως κοιτάς το μέτωπο, τα χέρια ή κάπου παρακάτω. Κι αυτό όμως μπορεί να φανεί αγενές, αφού δίνει την εντύπωση πως βαριέσαι, δεν προσέχεις ή έχεις εστιάσει σε κάτι συγκεκριμένο πάνω στον άλλον. Επιπλέον, μπορεί να κάνει το άλλο άτομο να νιώσει αμήχανο για το σημείο που κοιτάς επίμονα.

Όταν τα μάτια σου τρέχουν παντού

Σε μια άλλη προσπάθεια να αποφύγεις την άμεση επαφή, μπορεί να βρεις τα μάτια σου να ταξιδεύουν συνεχώς από το ένα αντικείμενο στο άλλο. Όταν το βλέμμα σου μετακινείται διαρκώς, κοιτάζοντας το πάτωμα, το ταβάνι ή οτιδήποτε άλλο εκτός από το πρόσωπο του συνομιλητή σου, δίνεις την εντύπωση πως είσαι αφηρημένη ή αγχωμένη. Ο άλλος αρχίζει να αναρωτιέται αν σε ενδιαφέρει πραγματικά η κουβέντα ή αν θέλεις να φύγεις.

Όταν ξεχνάς τις πολιτισμικές διαφορές

Οι κανόνες της οπτικής επαφής διαφέρουν σημαντικά από πολιτισμό σε πολιτισμό. Στις περισσότερες δυτικές κουλτούρες, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής, η άμεση οπτική επαφή θεωρείται δείγμα αυτοπεποίθησης και ενδιαφέροντος. Σε άλλες κουλτούρες, όμως, η παρατεταμένη οπτική επαφή μπορεί να θεωρηθεί ασέβεια ή πρόκληση, ιδιαίτερα όταν απευθύνεσαι σε ηλικιωμένους ή σε άτομα ιεραρχικά ανώτερα. Αν λοιπόν συναναστρέφεσαι ανθρώπους από διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα, αξίζει να έχεις στο μυαλό σου αυτές τις διαφορές.

Όταν εστιάζεις σε ένα μόνο άτομο

Σε ομαδικές καταστάσεις είναι εύκολο να εστιάσεις κατά λάθος σε ένα μόνο άτομο και να ξεχάσεις τους υπόλοιπους. Ανάλογα με την περίσταση, αυτό μπορεί να κάνει αυτόν που δέχεται όλο το βλέμμα σου να νιώσει άβολα, ενώ ταυτόχρονα οι υπόλοιποι ίσως αισθανθούν παραμελημένοι ή λιγότερο σημαντικοί. Φρόντισε να μοιράζεις το βλέμμα σου ομοιόμορφα ανάμεσα σε όλους τους παρόντες, ώστε καθένας να νιώθει μέρος της συζήτησης.

Γιατί έχει τόση σημασία

Ίσως μοιάζει σαν μικρή λεπτομέρεια, όμως η οπτική επαφή είναι μια δεξιότητα που, όταν τη μάθεις, αποδεικνύεται εξαιρετικά δυνατή. Δείχνει πως προσέχεις και ακούς, υποδηλώνει αυτοπεποίθηση και αξιοπιστία, καλλιεργεί ένα κλίμα αμοιβαίου σεβασμού και μεταφέρει διακριτικά τα συναισθήματα και τις σκέψεις σου, είτε πρόκειται για χαρά, τρυφερότητα, ενδιαφέρον ή περιέργεια. Τόσο στις κοινωνικές όσο και στις επαγγελματικές συναναστροφές, η οπτική επαφή χτίζει εμπιστοσύνη και αληθινή σύνδεση. Δείχνει συγκέντρωση και γνησιότητα, και κάνει τον άλλον να νιώθει σημαντικός και πραγματικά ορατός.

Πώς θα βελτιωθείς

Πριν αρχίσεις να κατηγορείς τον εαυτό σου για όσα παραπάνω αναγνώρισες, καλό είναι να ξέρεις πως αυτά τα λάθη είναι εξαιρετικά κοινά και σίγουρα όχι σκόπιμα. Με λίγη αυτογνωσία και εξάσκηση μπορείς εύκολα να τα ξεπεράσεις.

Μια πρώτη τεχνική που αξίζει να δοκιμάσεις είναι η μέθοδος του τριγώνου. Φαντάσου ένα τρίγωνο στο πρόσωπο του συνομιλητή σου, με τις γωνίες του στα δύο μάτια και στο στόμα. Μετακίνησε απαλά το βλέμμα σου ανάμεσα σε αυτά τα σημεία ώστε να διατηρείς φυσική οπτική επαφή χωρίς να γίνεσαι έντονη. Παράλληλα, μπορείς να εφαρμόσεις τον κανόνα 50/70, που σου δίνει έναν πρακτικό οδηγό για το πόση επαφή είναι ιδανική. Στόχευσε να διατηρείς οπτική επαφή περίπου στο μισό του χρόνου όταν μιλάς και στο 70 τοις εκατό όταν ακούς. Αυτή η ισορροπία ενισχύει τη ροή της συζήτησης και χτίζει πιο δυνατούς δεσμούς.

Αν η άμεση οπτική επαφή σου φαίνεται έντονη, χρησιμοποίησε την περιφερειακή σου όραση. Παρατήρησε τα μάτια του άλλου ενώ εστιάζεις στο πρόσωπό του ως σύνολο. Μπορείς επίσης να εξασκηθείς ενώ βλέπεις τηλεόραση ή βίντεο στο κινητό σου, διατηρώντας την οπτική επαφή με τους χαρακτήρες ή τους ομιλητές. Είναι ένας εύκολος τρόπος να συνηθίσεις σ’ ένα περιβάλλον χωρίς πίεση. Τέλος, συνδύασε την οπτική επαφή με άλλες μη λεκτικές ενδείξεις, όπως ένα ελαφρύ νεύμα, ένα ζεστό χαμόγελο ή μια μικρή κλίση προς τα μπροστά. Αυτές οι μικρές κινήσεις κάνουν την επικοινωνία σου να φαίνεται φυσική και ζεστή.

Η οπτική επαφή είναι ένα εξαιρετικά δυνατό εργαλείο που, όταν το χρησιμοποιείς σωστά, μπορεί να αλλάξει τις κοινωνικές σου αλληλεπιδράσεις. Κανείς δεν είναι τέλειος, οπότε μην το παίρνεις πολύ αυστηρά. Με λίγο χρόνο και εξάσκηση, η δεξιότητα αυτή θα σου ανοίξει την πόρτα σε πιο ουσιαστικές και ζεστές συναντήσεις με τους ανθρώπους γύρω σου.