Ανοιξαν τα σχολεία τη Δευτέρα και μέχρι το επόμενο Σαββατοκύριακο η μισή τάξη βήχει. Άλλη μια εβδομάδα και το έχεις κι εσύ. Το ίδιο σενάριο, κάθε χρονιά, με τρομακτική ακρίβεια. Δεν είναι κατάρα και δεν είναι επειδή κρύωσες. Είναι επιδημιολογία και μόλις καταλάβεις τον μηχανισμό, καταλαβαίνεις και τι από όσα κάνεις έχει νόημα.

Τι συμβαίνει πραγματικά

Τον Σεπτέμβριο συμβαίνουν τρία πράγματα ταυτόχρονα και όλα ευνοούν τους ιούς.

Πρώτον, χιλιάδες παιδιά που όλο το καλοκαίρι ήταν διασκορπισμένα σε παραλίες και χωριά μαζεύονται ξανά σε κλειστές αίθουσες, για έξι ώρες, πολύ κοντά το ένα στο άλλο. Είναι το πιο αποτελεσματικό δίκτυο διανομής ιών που έχει επινοήσει ο άνθρωπος.

Δεύτερον, οι ρινοϊοί, που ευθύνονται για τα περισσότερα κοινά κρυολογήματα, έχουν πραγματική εποχική κορύφωση στις αρχές του φθινοπώρου. Δεν είναι σύμπτωση της αντίληψής σου, είναι μετρημένο.

Τρίτον, αρχίζουμε να κλείνουμε τα παράθυρα. Όσο η ζέστη μας κρατούσε στα ανοιχτά, ο αέρας ανανεωνόταν συνεχώς. Από τον Σεπτέμβριο και μετά μοιραζόμαστε τον ίδιο αέρα σε σπίτια, γραφεία και λεωφορεία.

Και το κρύο τι ρόλο παίζει;

Εδώ αξίζει να ξεκαθαρίσουμε κάτι που το λέμε λάθος. Το κρύο δεν προκαλεί κρυολόγημα, οι ιοί το προκαλούν. Δεν αρρώστησες επειδή βγήκες με βρεγμένα μαλλιά.

Υπάρχει όμως ένα μερίδιο αλήθειας. Ο ψυχρός και ξηρός αέρας φαίνεται να δυσκολεύει τους μηχανισμούς άμυνας της μύτης, οπότε αν έρθεις σε επαφή με τον ιό, μπορεί να είσαι λίγο πιο ευάλωτη. Λίγο. Το ουσιαστικό παραμένει ένα, δεν αρρωσταίνεις από τη θερμοκρασία, αρρωσταίνεις από τον ιό που κυκλοφορεί.

Τι κάνει τη διαφορά

Τα χέρια σου και είναι απογοητευτικά βαρετό. Οι ρινοϊοί μεταδίδονται πολύ αποτελεσματικά μέσω επιφανειών, από ένα χερούλι, από ένα τηλέφωνο, από ένα θρανίο. Το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι είναι από τα λίγα μέτρα με τεκμηρίωση.

Ο αερισμός, που είναι δωρεάν και τον αγνοούμε. Δέκα λεπτά διάπλατα ανοιχτά παράθυρα, δύο τρεις φορές τη μέρα, αλλάζουν πραγματικά τον αέρα του σπιτιού. Το ίδιο και στο γραφείο, όσο κι αν διαμαρτυρηθεί ο συνάδελφος.

Ο ύπνος, και εδώ γίνεται πιο σοβαρό. Η στέρηση ύπνου συνδέεται με αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις, δηλαδή με το να κολλάς πιο εύκολα όταν εκτεθείς. Αν ο Σεπτέμβριος σου έχει διαλύσει το πρόγραμμα, αυτό δεν είναι θέμα άνεσης, είναι θέμα άμυνας.

Και ο εμβολιασμός. Ο Σεπτέμβριος με τον Οκτώβριο είναι η σωστή περίοδος για το αντιγριπικό και για κάποιες ομάδες υπάρχουν και άλλα εμβόλια που συστήνονται. Ποια σου αναλογούν εξαρτάται από την ηλικία και το ιστορικό σου, οπότε είναι κουβέντα δύο λεπτών με τον γιατρό σου και αξίζει να γίνει τώρα και όχι τον Δεκέμβριο.

Και τώρα οι μύθοι

Η βιταμίνη C. Θα το πούμε ξεκάθαρα γιατί είναι το μεγαλύτερο ελληνικό παραμύθι. Η βιταμίνη C δεν προλαμβάνει το κρυολόγημα στον γενικό πληθυσμό. Οι μεγάλες ανασκοπήσεις μελετών το δείχνουν σταθερά. Πιθανό μικρό όφελος στη διάρκεια υπάρχει σε όσους τη λαμβάνουν συστηματικά κάθε μέρα και κάποιο όφελος φαίνεται σε ανθρώπους υπό ακραία σωματική καταπόνηση. Το να καταπιείς δύο αναβράζοντα μόλις νιώσεις τον πρώτο πονόλαιμο δεν κάνει σχεδόν τίποτα.

Τα αντιβιοτικά. Το κοινό κρυολόγημα είναι ιογενές και τα αντιβιοτικά δεν έχουν καμία απολύτως δράση στους ιούς. Η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης αντιβιοτικών στην Ευρώπη και μαζί από τα υψηλότερα ποσοστά μικροβιακής αντοχής και τα δύο συνδέονται. Μη ζητάς αντιβίωση και μην παίρνεις τα υπόλοιπα του περασμένου χειμώνα από το ντουλάπι.

Η βιταμίνη D. Εδώ η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Η ανεπάρκεια είναι εξαιρετικά συχνή στην Ελλάδα, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται για χώρα με τόσο ήλιο και η επάρκεια σχετίζεται με τη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού. Αυτό δεν σημαίνει ότι όσο περισσότερη πάρεις τόσο καλύτερα. Μετριέται με εξέταση αίματος και συμπληρώνεται αν χρειάζεται, με οδηγία γιατρού, όχι στα τυφλά.

Ο ψευδάργυρος, η εχινάκεια και τα υπόλοιπα. Τα στοιχεία είναι ασθενή, ανομοιογενή ή αφορούν πολύ ειδικές συνθήκες. Αν σου αρέσουν και δεν σου κάνουν κακό δεν θα σε αποτρέψω. Μην τα θεωρείς όμως ασπίδα και μην τα συνδυάζεις χωρίς να το πεις στον γιατρό ή στον φαρμακοποιό σου, ειδικά αν παίρνεις άλλα φάρμακα.

Τι κάνεις όταν κολλήσεις

Ξεκούραση, υγρά και υπομονή και θα ακουστεί απλοϊκό αλλά είναι όλη η ουσία. Δεν υπάρχει θεραπεία που να συντομεύει σημαντικά το κοινό κρυολόγημα, υπάρχουν μόνο πράγματα που ανακουφίζουν.

Οι ρινικές πλύσεις με φυσιολογικό ορό βοηθούν να ανασάνεις και δεν έχουν παρενέργειες. Το μέλι έχει εύλογη τεκμηρίωση για τον βήχα και είναι πιο αθώο από τα σιρόπια, αρκεί να μην δίνεται σε μωρά κάτω του έτους. Τα παυσίπονα και τα αντιπυρετικά κάνουν αυτό που λέει το όνομά τους, μειώνουν τα συμπτώματα, δεν σκοτώνουν τον ιό.

Και ένα χρήσιμο νούμερο για να μη πανικοβάλλεσαι. Το κοινό κρυολόγημα διαρκεί συνήθως επτά με δέκα μέρες και ο βήχας μπορεί κάλλιστα να παραμείνει δύο και τρεις εβδομάδες αφού όλα τα άλλα έχουν περάσει. Ένας βήχας τη δεκάτη μέρα δεν σημαίνει από μόνος του ότι κάτι πήγε λάθος.

Πότε δεν είναι απλό κρυολόγημα

Και εδώ θέλουμε να είσαι προσεκτική. Ζήτα ιατρική γνώμη αν έχεις δύσπνοια ή δυσκολία στην αναπνοή, πόνο στο στήθος, πολύ υψηλό πυρετό που δεν υποχωρεί, έντονο πονοκέφαλο με δυσκαμψία στον αυχένα, ή αν αιμορραγείς όταν βήχεις. Το ίδιο ισχύει αν ένιωθες καλύτερα και μετά ξαφνικά επιδεινώθηκες, γιατί αυτό το μοτίβο μπορεί να σημαίνει δευτερογενή επιπλοκή.

Και αν έχεις χρόνιο νόσημα, αν παίρνεις φάρμακα που επηρεάζουν το ανοσοποιητικό, αν είσαι έγκυος ή αν φροντίζεις κάποιον ηλικιωμένο, μην περιμένεις να δεις πώς θα πάει. Ρώτα νωρίτερα.

Το πιο βαρετό αλλά και το πιο αποτελεσματικό

Δεν υπάρχει σκόνη, σιρόπι ή συμπλήρωμα που να σε προστατεύσει από τις ιώσεις του Σεπτεμβρίου. Υπάρχει ο ύπνος, τα καθαρά χέρια, τα ανοιχτά παράθυρα, το εμβόλιο που σου αναλογεί και η αποδοχή ότι όταν έχεις παιδί στο σχολείο θα κολλήσεις κάποια πράγματα, όσο σωστά κι αν κάνεις τα υπόλοιπα.

Και κάτι που δεν το λέμε αρκετά. Αν αρρωστήσεις, μείνε σπίτι. Όχι για τον ηρωισμό της απουσίας, αλλά επειδή έτσι δεν διαλύεις όλο το γραφείο και επειδή ένα κρυολόγημα που το σεβάστηκες περνά γρηγορότερα από ένα που το πήγες βόλτα.